Een Syrische grensstad, na Assad en de jihadisten

Een vader met de foto van een zoon die in de strijd tegen Assad is gesneuveld. Extremisten van Isis hebben een tweede zoon gedood. Beeld Yasmin Al Tellawy
Een vader met de foto van een zoon die in de strijd tegen Assad is gesneuveld. Extremisten van Isis hebben een tweede zoon gedood.Beeld Yasmin Al Tellawy

De Syrische stad Azaz leverde eerst strijd tegen Assad, en werd daarna bezet door de moslimradicalen van Isis. Nu proberen de inwoners hun doden te bergen.

Zes dagen geleden trok Fouad een lijk uit de omgewoelde aarde even buiten Azaz. "Maar het was mijn broer niet," zegt hij. Zijn gezicht staat stug en hij speelt met de autosleutels in een poging zijn emoties te verbergen. Zijn jongere broer werd door strijders van Isis (Islamitische Staat in Irak en Syrië) opgepakt toen zij ruim vijf maanden geleden de controle in Azaz overnamen.

De huizen in de Syrische grensstad Azaz ogen dood, de gevels zijn pokdalig. Winkels hebben de rolluiken neergelaten. In de recente gevechten vluchtten veel bewoners naar het platteland of naar Turkije vijf kilometer noordwaarts. Anderen vertrokken al eerder vanwege voortdurende bombardementen en gevechten. Maar in een deel van Azaz herneemt het leven weer zijn loop. Door de straten klinkt af en toe gekwetter van spelende kinderen. Handelaren hobbelen voorbij met uien, aardappels en tomaten in hun kar.

'We haten ze'
Nadat Isis zich na weken van strijd met rivaliserende Syrische rebellengroepen in de nacht van 27 op 28 februari terugtrok in het oosten van Noord-Syrie, zocht Fouad op drie plaatsen naar zijn 22-jarige broer. Nu wil hij verder met zijn macabere missie, maar na uren rondvragen heeft hij nog geen graafmachine kunnen vinden in het onttakelde Azaz.

Ongedurig drentelt hij rond het kruidenierswinkeltje van zijn vader en zegt: "We zullen dag in dag uit verder zoeken, net zo lang tot we hem vinden." Vanachter de kleine toonbank schimpt zijn vader: "Daesh (de Arabische acroniem voor Isis) zijn leugenaars. In de naam van islam hakten ze vele hoofden af. We haten ze." In een van de graven lagen zeventien mannenlichamen waarvan drie zonder hoofd. In sommige graven werden weer alleen maar hoofden of andere ledematen aangetroffen. De gruwelverhalen verspreiden zich als een lopend vuurtje door Azaz.

De vader van Fouad haalt een foto tevoorschijn. Het is een portret van zijn andere zoon die een half jaar geleden in gevechten met het leger van Assad sneuvelde. Isis dwong hem de foto van zijn winkelraam te verwijderen - de strikte versie van de islam verbiedt menselijke afbeeldingen. Nu wil hij zijn omgekomen zoon weer een eervol plekje geven. "God zegene Syrië", zegt hij met een zucht.

Souvenir
De strategisch gelegen plaats aan de aanvoerroute naar Syrië's tweede stad Aleppo, draagt nog de sporen van de Isis heerschappij. Hier en daar wappert de zwarte vlag van de beweging. Islamitische Staat in Irak en Syrië, zeggen de logo's op muren rond diverse overheidskantoren. In het gebouw waar door Isis islamitisch recht werd gesproken, slingeren formulieren met gedetailleerde instructies voor de juiste manier van bidden. Een strijder van de Noordelijke Storm Brigade (een van de gematigder rebellengroepen, maar met een reputatie van corruptie) die met enkele anderen het gebouw bewaakt, werpt een verbaasde blik op de papieren en biedt ze vervolgens aan als souvenir.

Vorige week werden 22 lichamgen gevonden in een massagraf nabij Azaz. Beeld getty
Vorige week werden 22 lichamgen gevonden in een massagraf nabij Azaz.Beeld getty

Een team van vrijwilligers probeert het ziekenhuis weer nieuw leven in te blazen. Toen Isis de controle van het hospitaal overnam, vluchtten de artsen. Een van de eerste patiënten is een meisje met een gapende wond op haar achterhoofd. Zonder veel omhaal wordt de snee gehecht, terwijl nieuwsgierige bezoekers en patiënten op zoek naar medische hulp de kamers in en uitlopen.

Zaher Hatem is de eerste arts die weer terugkeerde op zijn post. "Isis zag ons als vijanden. Ze verleenden zelf zorg in het ziekenhuis maar ze hadden alleen maar verplegers. Ik weet zeker dat daardoor patiënten zijn gestorven," zegt hij. Hij vraagt zich af hoe veel dokters het zullen aandurven weer op hun werk te komen. "Ziekenhuizen zijn een doelwit." Volgens hem is de angst onder medisch personeel nog verder toegenomen nadat twee weken geleden een hospitaal net onder de grens met Turkije door een autobom werd geraakt. Sommigen denken dat terreur van Isis kwam, anderen geven het regime van president Basjar al-Assad de schuld.

Feestgedruis
In haar woonkamer met brede banken en een pluchen hondje op de lage tafel, vertelt hoofdonderwijzeres Mona over de maanden dat Isis de dienst uitmaakte in Azaz. "Ze kwamen bij mijn school controleren of de meisjes zich wel goed bedekten, of onderwijs gescheiden was en er geen mannelijke onderwijzers les gaven."

Toen ze op vrijdagochtend 28 februari feestgedruis in de straten hoorde, begreep ze dat Isis was vertrokken. Samen met haar echtgenoot somt ze op wat Azaz nu zoal aan diensten nodig heeft. Water, elektriciteit, schone straten en salarissen. "Maar dat moet een civiel bestuur gaan regelen. We willen geen gewapende groepen in Azaz." Die mening deelt ze met veel andere inwoners. Met haar bleke gezicht is Mona een vermoeide verschijning in haar zwarte abaya. Haar trekken versomberen als de toekomst ter sprake komt: "We zijn bang voor de troepen van Assad. En voor de bommen."

Dit artikel kwam tot stand met medewerking van de Postcodeloterij Fonds en Free Press Unlimited

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden