Reportage

Een stukje tulpebol om de Hongerwinter te beleven, gruwelijk of lekker?

Leendert van Prooije eet een stukje bloembol in het Nederlands Openluchtmuseum.Beeld Koen Verheijden

In de hongerwinter was het eten van tulpebollen voor veel mensen bittere noodzaak. In het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem kunnen bezoekers vanaf vandaag de bollen proeven.

Gebakken zijn ze heerlijk. Maar ingemaakt in zuur zijn de ietwat melige tulpebollen aanzienlijk minder te versmaden, vindt Leendert van Prooije, medesamensteller van de tentoonstelling ‘Gruwelijk Lekker’ in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. “Smaken verschillen, dus misschien denken bezoekers er anders over.” 

In de Hongerwinter ontbrak de luxe om over smaak te twisten. Er was amper te eten, vooral in het westen van Nederland. Bij gebrek aan voldoende aardappelen en uien werden deze vervangen door gebakken, gekookte of gepofte tulpebollen. “Ze zijn voedzaam, omdat er veel zetmeel in de bollen zit”, weet Van Prooije. 

Bloedsoep

Nederland viert dit jaar 75 jaar vrijheid en het museum wilde daarom de tulpebol als symbool van de Hongerwinter meenemen in het jaarthema ‘Gruwelijk Lekker’. Door de eeuwen heen zijn er tal van ingrediënten of producten gebruikt die ooit gangbaar waren, maar later compleet uit de gratie raakten. Denk bijvoorbeeld aan bloedworst of bloedsoep. Van Prooije: “Voedingstechnisch is bloed heel nuttig en gezond, maar bijna niemand eet het meer.” Door in een tentoonstelling aandacht te besteden aan ‘vreemde’ ingrediënten, wil het museum mensen aan het nadenken zetten. Wat eet ik eigenlijk? Waarom? En wat vinden we lekker of juist gruwelijk?

Het museum plaatste een oproep voor recepten en verhalen van mensen die tijdens de oorlog tulpebollen aten. Dat leverde veel reacties en heftige emoties op. Henk Mos woonde in 1944 in Leiden en weet nog hoe zijn moeder de bollen pelde en bereidde. “Het was tenminste iets, want de situatie was niet best. Mensen vielen dood neer”, vertelt hij in de tentoonstelling. “De smaak had iets weg van aardappel. Echt lekker was het niet, het was vooral vulling van de maag in de hoop dat je misschien de slaap kon vatten. Om vervolgens natuurlijk te dromen over eten.” Als je geluk had, dan kreeg je ook een stukje vlees, weet Mos nog, van een hond of een kat. “Ja, er werden huisdieren opgegeten om aan de dood te ontsnappen.” 

Bezoekers kunnen in het museum net als in de oorlog met een distributiebon een stukje bloembol halen. De komende tijd zijn dat tulpebollen ingemaakt in azijn, mosterd en verschillende kruiden, naar recept van chefkok Jonnie Boer. Het friszure in combinatie met de wat bittere smaak van de tulpebol en de melige structuur van het bolletje, maakt het tot een ongewone eetervaring. 

In de herfst en winter worden er ook ‘verse’ bollen gebakken in het museum. Van Prooije: “Het is nu niet de tijd van het jaar, de tulpen zijn uitgekomen en daardoor zijn ze op dit moment niet eetbaar.” Hoewel er recepten verkrijgbaar zijn, zoals voor tulpebollensoep of pannenkoeken van gemalen bollen, raadt hij af om te gaan experimenteren met een zakje bollen uit het tuincentrum. “Er worden allerlei middelen gebruikt die giftig kunnen zijn als je ze eet. Wij kochten ze bij een biologische leverancier die wist dat ze voor consumptie gebruikt zouden worden.”

Gruwelijk Lekker 

Dit weekend opent het zomerprogramma in Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem, met de tentoonstelling 'Gruwelijk Lekker'. Dit jaarthema is gebaseerd op 10 smaken die samenhangen met de 10 tijdvakken uit de Canon van Nederland. Naast de tentoonstelling komt het thema op verschillende plekken in het park terug.

Lees ook

Hongerwinter trok sporen in het DNA van baby’s

Hongerwinterkinderen zijn vaker te dik, hebben vaker suikerziekte en een te hoog cholesterolgehalte, en lijden vaker aan schizofrenie dan eerder of later geboren broers en zussen.  Dat komt veranderingen aan het DNA van de ongeboren vrucht, al in het prilste begin van de zwangerschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden