Een steuntje in de rug om iets van je leven te maken

PvdA en CDA willen jongeren tot 21 jaar verplichten in de schoolbanken te blijven. Want jonge schoolverlaters zonder diploma maken een valse start. 'Soms is een paardemiddel nodig.'

Moet je een jongvolwassene kunnen verplichten iets van zijn leven te maken? PvdA en CDA menen van wel. De partijen willen gemeenten de mogelijkheid geven 21-minners zonder werk en diploma de schoolbanken in te sturen.

Of zij een meerderheid achter het plan krijgen is nog niet zeker, maar er is wel breed begrip voor het probleem dat PvdA en CDA proberen aan te pakken. Alle partijen zien bezwaren, maar alleen de PVV ziet het helemaal niet zitten. Kamerlid Harm Beertema vindt het niet de taak van de overheid om 'als een soort wijze oom' de opvoeding over te doen.

D66'er en oud-schoolbestuurder Paul van Meenen weet welke valse start jonge schoolverlaters maken. Ze zijn twee keer zo vaak werkloos als jongeren met een diploma op een laag mbo-niveau en komen zes keer vaker in de criminaliteit. Langere leerplicht voor deze groep is een paardemiddel, zegt hij "maar soms is een paardemiddel nodig".

Eerder maakte de Raad van State bezwaar tegen een soortgelijk voorstel. Je beperkt een meerderjarige jongere in de mogelijkheid om een eigen arbeidskeuze te maken, betoogde de adviesraad. 'Juist omdat er zo'n inbreuk wordt gemaakt op fundamentele rechten, moet in voldoende mate worden aangetoond dat ingrijpen van de overheid gerechtvaardigd is.' Zo denkt Jet Bussemaker er ook over. In januari schreef de minister van onderwijs nog aan de Kamer dat ze 'in principe alle pogingen om de uitval verder terug te dringen toejuicht, ook onorthodoxe maatregelen'. Maar een verplichte langere leerplicht, dat is juridisch alleen te doen als alle andere opties falen. Volgens haar is dat niet het geval.

Juist daarom schrijven Kamerleden Tanja Jadnanansing (PvdA) en Michel Rog (CDA) in hun initiatief-wetsvoorstel dat het alleen moet gelden voor gemeenten die er van overtuigd zijn dit middel nodig te hebben. De voorwaarden zijn strikt (zie kader).

Rog zegt het zeker een taak van de overheid te vinden om ook deze jongvolwassenen een kant op te dwingen. Hij wil ook uitvallers een diploma "gunnen". "Uiteindelijk hebben zij dan een veel grotere kans om maatschappelijk succesvol te zijn."

Dat politici grip proberen te krijgen op jongeren die aan de kant staan is niet nieuw, maar de regelgeving lijkt wel toe te nemen. In 2007 kwam de kwalificatieplicht tot 18 jaar: Wie op zijn 16de niet minimaal havo of mbo 2 heeft, moet terug naar school.

Sinds een paar jaar staan in de bijstandswet aparte regels voor 18 tot 27-jarigen. Zij krijgen alleen een uitkering als ze doen wat de gemeente vraagt. Bijvoorbeeld een cursus, vrijwilligerswerk of een opleiding.

Dat is volgens de wet-indieners onvoldoende om schooluitvallers aan te pakken. In plaats van een studie op te pakken, lieten jongeren de uitkering liggen. De politici concluderen: "Indien voortijdig schoolverlaters geen verantwoordelijkheid nemen of dit niet op een maatschappelijk aanvaardbare manier invullen, kan dit overheidsingrijpen rechtvaardigen."

Initiatief-wetsvoorstel van PvdA en CDA

Gemeenten met veel schooluitval vragen de minister of zij de leerplicht mogen verlengen. Dat mag alleen als de gemeente met andere middelen schooluitval niet kan voorkomen. De gemeente krijgt vier jaar om 18-21-jarigen naar school te sturen die:

geen havo of mbo 2 hebben, nauwelijks werken, geen vrijwilligerswerk doen of goede arbeidsmarktpositie hebben. Na drie jaar volgt een evaluatie. De gemeente kan verlenging krijgen, tot in totaal maximaal 20 jaar. De jongere houdt mogelijkheden zorg te verlenen, te werken en zich anders te ontplooien. Vorig schooljaar waren er 28.000 schoolverlaters zonder diploma.

'Iedereen moet zo lang mogelijk studeren'

"Mijn droom is om architect te worden, dus ik ben echt nog niet klaar als ik 21 ben. Ik vind dat alle jongeren zo lang mogelijk moeten studeren. Je kunt je hele leven nog werken. Zonder een diploma ben je nergens in deze maatschappij. Elke werkgever vraagt om een papiertje.

Ik ben de enige vrouw bij Bouwkunde en ik zie heel veel jongens om me heen stoppen. Als ze een jaar of achttien zijn houden ze het vaak voor gezien, ze vinden de opleiding bijvoorbeeld te moeilijk ze hebben geen motivatie meer. Dan komen ze bij de supermarkt terecht, en daar zitten ze dan hun hele leven. Terwijl ze veel meer kunnen. Dat wil je toch ook niet? Laat de overheid ze maar op school houden."

'Als je geen zin meer hebt moet je kunnen stoppen'

"Ik ben vandaag jarig, eindelijk achttien! Dat is de leeftijd dat je volwassen bent en zelf je keuzes mag maken. Ik vind dat dat ook geldt voor hoe lang je op school zit. Jongeren tot hun 21ste in de schoolbanken willen houden is echt te lang. Als je geen zin meer hebt, dan moet je gewoon kunnen stoppen. Dat je dan geen diploma hebt is je eigen verantwoordelijkheid. Veel meisjes op onze studie stoppen omdat ze niet genoeg motivatie hebben om te leren. Het werkt averechts als je hen verplicht om naar school te gaan tot hun 21ste. Dan zitten ze met tegenzin in de les, daar wordt het niet gezelliger van. Ik hoop dat het voorstel niet wordt aangenomen, want leerlingen zo lang op school houden heeft echt geen nut."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden