Een sterke afkeer van ongeloof

Hij heeft 25 Syriëgangers in zijn rolodex. Martijn de Koning - schrijver van 'Eilanden in een zee van ongeloof' - kent de wereld van (potentiële) Syriëgangers goed. De Koning, antropoloog aan de Radboud Universiteit en de Universiteit van Amsterdam, deed de afgelopen tien jaar onderzoek naar islamitisch activisme in België en Nederland.

Hij ontmoette ze persoonlijk, de jihadgangers. Hij interviewde ze telefonisch. En nu de meesten in Syrië of Irak zitten, spreekt hij enkelen van hen nog geregeld via Skype. Wat voor jongens zijn die Nederlandse en Belgische jihadgangers?

Een standaard profiel voor dé jihadist bestaat niet volgens De Koning. Overeenkomsten tussen de jongens zijn er wel. Hun leven zit vaak op een dood spoor. Het zijn midden- en hoogopgeleide tieners en twintigers vaak, die het spoor bijster raken en op het criminele pad belanden. Jongens die toen de Twin Towers gebombardeerd werden nog naar school gingen.

Die periode houdt de jongens nog steeds bezig, zegt De Koning. "Ze moesten plotseling allemaal vragen beantwoorden over hun religie en werden ineens gezien als een probleem. Het was een gebeurtenis bovendien die hun wereldbeeld blijvend veranderde. De jaren daarop ontwikkelden ze een afkeer van de democratie. Die past niet bij de islam. En de jongens benadrukken hun afkeer van ongeloof heel sterk", zegt De Koning.

Het zijn de eerste stappen naar een gecompliceerd radicaliseringproces. Dat proces begint met politieke radicalisering. Eerst neemt de belangstelling voor politiek toe. 9/11, Palestina, de Syrische burgeroorlog; ze bijten zich er volledig in vast. Daarna volgt religieuze verdieping.

Die begint simpel en voltrekt zich vooral via het internet. "Via Google zoeken ze informatie en komen ze terecht op fora." Daarna begint het sturen van filmpjes aan elkaar. Filmpjes van jongens die al op kalifaat zijn, van IS, Al-Qaida en van imams die goed kunnen preken.

Radicalisering staat niet gelijk aan naar het kalifaat gaan, zegt De Koning. "Heel lang heerste onder Belgische en Nederlandse radicale moslims de gedachte dat naar Syrië gaan zinloos was. Het Westen moest ingrijpen, maar deed niks."

Die gedachte veranderde toen de het Al-Nusra-front zich in de Syrische burgeroorlog mengde. De Koning: "Radicale jongens kregen het idee dat ze écht iets konden doen. Ze wilden daar een heldenrol vervullen."

Terwijl in België drie- tot vierhonderd personen naar het kalifaat gingen, vertrokken er vanuit Nederland minder dan tweehonderd personen. Waarom er uit België meer personen afreizen? Daar zijn volgens De Koning drie redenen voor. Ten eerste zijn de Belgische radicale moslims in tegenstelling tot de Nederlandse nauw verbonden met één netwerk: Sharia4Belgium. Een 'strak georganiseerd verband' waarin fanatieke figuren de leiding nemen over een groep van ongeveer tweehonderd.

Sharia4Belgium werd geleid door de charismatische Fouad Belkacem, die zich Abu Imran noemt. Een imam met een sterke boodschap die een aanzuigende werking heeft op jonge radicale moslims. De Koning: "Hij is een aardige man die jonge radicalen op hun gemak stelt en zegt: 'Kijk eens hoe het er in Syrië aan toe gaat.' Of: 'Zie hoe slecht het Westen is'."

Ook beleidsmatig ziet De Koning een groot verschil tussen België en Nederland. "België treedt hard en ongedifferentieerd op tegen radicale moslims, terwijl Nederland zich er vooral op richt dat geradicaliseerde moslims hun ideologie afzweren."

Het Belgische beleid heeft volgens De Koning twee gevolgen. Een gevolg, aldus De Koning, is dat een groepje geradicaliseerde moslims van haar radicale geloof afvalt; ze hebben geen zin in problemen met de politie. Maar daarnaast zorgt het repressieve beleid ook voor verharding. De jongens hebben het gevoel 'klem te zitten', zegt De Koning. Een schrikbeeld. "Ze krijgen geen correctie meer op hun denkbeelden. Ze radicaliseren verder. Ze kunnen niks meer, denken ze. De enige uitweg is vluchten naar Syrië of Irak."

Het zijn vaak jongeren op dood spoor, zegt antropoloog Martijn de Koning over jihadisten. Hun radicalisering begint meestal op het gebied van politiek, daarna volgt ook religie. Afkeer van democratie en afkeer van ongelovigen gaan vaak samen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden