Een steenuil wil het liefst scharrelen

Struinend door het landschap spreekt Hans Marijnissen met de werkers in de natuur. Fred Balduk uit Giesbeek plaatst nestkasten voor de steenuil.

Doesburg hebben we net achter ons gelaten, en met de IJssel meanderen we mee richting Giesbeek. In een boomgaard staat een ladder tegen een oude, knoestige appelboom. Er staan twee benen op, en alles wat daaraan vastzit is verdwenen in de kruin.

Goeie oogst? "Nee", roepen de benen terug. "Nestkast!" Langzaam komt Fred Balduk sport voor sport naar beneden, met in zijn handen iets pluizigs. "Een steenuiltje", zegt Balduk. "We gaan 'm even ringen." Met een tang brengt hij een knijpring om zijn pootje, met vier cijfers. Het laatste is een '3', het cijfer voor de steenuil. Op basis van de overige cijfers kunnen in het vervolg de geboorteplaats en de leeftijd van de vogel worden nagegaan.

Zodra de ring om de poot van het uiltje zit, wordt hij daarmee aan een weegschaaltje gehangen. Gelaten ziet de vogel de wereld op z'n kop. Dan gaat ook nog zijn vleugel langs de meetlat, en wordt zijn leeftijd geschat. "Hij ziet er mooi uit, lekker droog is hij ook", zegt Balduk. "Bij een voorjaar met weinig muizen komen de ouders vooral met wormen aan. Nou, dan ziet de nestkast er van binnen niet uit. Een zootje, en dan is ook het kuiken niet om aan te pakken."

Het werk is gedaan, en Balduk klimt met de pluizenbol de ladder weer op. Bovenkant van de nestkast, uil erin, en afsluiten maar. Op naar de volgende.

Steenuilen zijn de kleinste uilensoort van Nederland, vertelt Balduk voordat hij weer in zijn autootje stapt. Deze uiltjes worden hooguit 23 centimeter, hebben een spanwijdte van 55 centimeter, en zijn daarmee nauwelijks groter dan een zanglijster. Maar het dikke verenkleed waarin de vogel verstopt zit, maakt hem groter. Steenuilen zijn gevlekt, zegt Balduk, van boven zijn ze grijsbruin met witte spikkels, en van onder wit en bruinachtig gestreept. Vanwege zijn miauwachtige roep die schel, lang en klagend klinkt, wordt hij ook wel 'katuil' genoemd.

"Steenuilen zijn echte scharrelaars. Ze houden van een rommelig landschap, met hagen en ruigtes waaruit ze de insecten en kleine zoogdieren kunnen plukken, en hoogstamfruitbomen en wilgen om in te broeden. Klein agrarisch landschap, daar houden ze van, en van maneges." Maar wie denkt dat de 'verpaarding' van Nederland goed is geweest voor de steenuil, heeft het mis. De nieuwe maneges zijn net afgesloten bedrijfsterreinen, en ook in intensief agrarisch gebied waarin de wallen en bosschages ontbreken, heeft de uil niets te zoeken. Er leven nog vier- tot vijfduizend paartjes in Nederland, maar de populatie staat sterk onder druk.

Daar doet Balduk wat aan. Met de andere vrijwilligers houdt hij in augustus in de gaten waar de steenuil zich laat horen. De jonge exemplaren zoeken dan miauwend een nieuw territorium, meestal binnen een straal van vijf kilometer van het ouderlijk nest. Hebben ze een gebied op het oog waar voedsel te vinden is, dan zorgt Balduk voor onderdak. Hij plaatst een nestkast van tachtig centimeter lengte, met een opening van zo'n zes centimeter.

"Die kastjes zijn zo lang omdat we er een sluis in hebben gemaakt. Onze eerste kasten werden leeggehaald door marters. De uil komt eerst in een soort voorportaal. Daarna volgt een eenvoudig tourniquet dat pas opengaat als de eerste weer is gesloten. Een marter is voor dat halletje de lang. De tweede poort gaat niet open omdat ie met z'n kont de eerste blokkeert."

In de buurt heeft hij nu zo'n vijftien kasten hangen, en afgelopen jaar was 65 procent in gebruik genomen - een bezettingsgraad waarover hij heel tevreden is. Maar eigenlijk zit Balduk te wachten op een terugkeer naar een wat rommeliger landschap. "Die premie-A-woningen voor steenuilen zijn allemaal leuk en aardig, maar natuurlijk zijn ze niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden