'Een stad is een verzameling talenten'

interview | Ahmed Aboutaleb is vijf jaar burgemeester van Rotterdam. 'De inspiratie ligt op straat. Je hoeft alleen te bukken en die op te rapen.'

Weet je wie in het café hier tegenover altijd zit? Mijn nachtcollega Jules Deelder. Daarnaast zitten drie coffeeshops, op de hoek woont een raadslid en verderop is een bordeel." Burgemeester Ahmed Aboutaleb wijst uit het raam van grand café Het Westerpaviljoen aan de Rotterdamse Nieuwe Binnenweg. "Kijk, dat café aan de overkant heb ik een jaar geleden nog gesloten."

Na vijf jaar burgemeesterschap kent Aboutaleb de stad goed. "Ik laat me inspireren door wat de stad mij vertelt. De inspiratie ligt op straat. Je hoeft alleen te bukken en het op te rapen." Aboutaleb koestert de wandelingen die hij door de stad maakt en de gesprekken die hij er aanknoopt. "Soms bel ik aan bij mensen en vraag aan de keukentafel wat ze bezighoudt. Vaker spreek ik mensen aan in het café, of in de tram. Maar ik wil zelf ook benaderbaar zijn. Iedereen die de burgemeester schrijft, wordt dezelfde dag nog teruggebeld."

Adrenaline
De burgemeester kon wel eens vermoeid zijn, was de waarschuwing vooraf. De laatste raadsvergadering van het jaar zou immers tot na middernacht duren. Toch is de volgende middag van vermoeidheid niets te merken. Aboutaleb oogt fit en blijkt een spraakwaterval. Met een twinkeling in zijn ogen: "Ik druip nog van de adrenaline van de raadsvergadering."

De adrenaline was er ook een maand geleden. In de Jan Porcellistraat werd een vrouw dood in haar woning gevonden. Zij bleek tien jaar geleden, op 74-jarige leeftijd, overleden. De burgemeester noemde de toevallige ontdekking en het feit dat niemand de vrouw al die tijd had gemist 'schokkend'.

De suggestie dat de gebeurtenis inherent zou zijn aan een grote stad werpt Aboutaleb verre van zich. "Ik weiger dat te accepteren", reageert hij. "Niemand voelt zich verantwoordelijk en het klopt óók dat niemand verantwoordelijk is. De overheid moet altijd handelen, wordt al gauw gezegd. Maar de overheid kan en wil dat niet altijd. Een onderwerp als dit moet bespreekbaar zijn. Er ligt een taak voor de samenleving als geheel. Tien jaar onopgemerkt dood in een woning: het houdt alle Rotterdammers bezig."

De burgemeester betwijfelt of er mensen zijn die bewust voor eenzaamheid kiezen. "De Syrische dichter Adonis vergelijkt eenzaamheid met een heel groot park, waarin één boom staat. Menselijkerwijs kies je niet voor eenzaamheid. Of je bent mentaal niet in orde, of dementerend. Er zijn jonge mensen die bewust een tijdje alleen willen zijn. Maar in wezen is een mens toch een sociaal wezen."

De gejaagde en geïndividualiseerde samenleving ervaart Aboutaleb dagelijks in werkstad Rotterdam. De twee fenomenen gaan ten koste van de aandacht voor elkaar. Werkende paren, kinderen in het gezin, boodschappen, koken, de school, sporten, muziekles, zes uur nachtrust, het houdt niet op voor de mens.

"Rust is een enorme uitdaging", vindt hij. "Mijn plicht als burgemeester is iedereen op te roepen naar elkaar om te zien. Ik ken een student die een paar keer per week koffie drinkt bij een 94-jarige. In een stad als Rotterdam, met minder yuppen en meer migrantengemeenschappen dan in andere steden, mag je verwachten dat er meer aandacht voor elkaar is. In migrantenfamilies zijn de banden vaak sterker en is er meer saamhorigheid. In Nederland staat de overheid voorop. In een land als Noorwegen sluit de overheid juist achteraan. Dat laatste is de volgorde."

De burgemeester gelooft niet dat de economische crisis tot meer eenzaamheid in Rotterdam leidt. Natuurlijk is voor hem iedere werkloze een bron van zorg en aandacht, zoals dat ook voor mensen in de bijstand geldt. Voor het overige is relativering op zijn plaats. "Ik denk dat de crisis veel gebruikt wordt als schaamlap. Als argument tegen dingen die niet goed gaan. Maar qua welvaart zitten we op het niveau van zes, zeven jaar geleden. Ik meen me te herinneren dat we toen heel rijk waren."

Mammoettanker
Er zijn veel mogelijkheden om mensen te helpen die het niet redden, zegt Aboutaleb. "Daar ben ik zeker niet tegen. Maar vraagt u mij waar de miljoenen van de gemeente naartoe moeten: naar een volle boodschappentas voor een man van 55 jaar of naar een kind dat dankzij het geld over tien, twintig jaar niet in armoede leeft? Dan kies ik voor het kind dat met het geld extra lesuren krijgt."

Aboutaleb pakt het schriftje van zijn woordvoerder en begint de assen van een lijngrafiek te tekenen. Docerend: "Een stad is een mammoettanker. Je wilt dat het beleid deze richting uitgaat." Hij tekent een schuine streep omhoog. "Hier links onderin is het heden. Als je de koers van de tanker maar iets verlegt, zie je na verloop van tijd de afwijking steeds groter worden. Ik wil ermee zeggen dat voor een college een periode van vier jaar te kort is om veel zichtbaars achter te laten."

Dit is geen roep om geduld, zegt Aboutaleb. "Dat zou te makkelijk zijn. Als hier in de buurt aan de lopende band inbraken zijn, moet dat morgen ophouden. Maar bij een meisje van vier dat voor het eerst naar school gaat, zie je pas over zestien jaar of het beleid rendeert. Wees daar eerlijk over."

Geld steken in onderwijs levert veel op, daarvan is Aboutaleb overtuigd. "Toen ik in 2009 in Rotterdam kwam, zei ik dat veiligheid niet de belangrijkste prioriteit was van de stad. Leefbaar Rotterdam riep me daarvoor op het matje. Maar ik vind onderwijs de belangrijkste prioriteit. Onderwijs is een investering in veiligheid, waarachtig. Minder mensen verlaten vroegtijdig school en komen daardoor minder snel in de criminaliteit."

Aboutaleb bezoekt regelmatig 'eigen kracht'-bijeenkomsten. In de zaal zitten dan honderdvijftig allochtone jongeren. "Als ik daar spreek, duw ik ze eerst in de hoek. Met het hele repertoire aan vooroordelen en verwijten dat ze horen in de stad: vroegtijdig schoolverlaten, criminaliteit, drugs. Je ziet ze boos worden op de burgemeester en ze slaan hun ogen neer.

"Na een half uur maak ik een draai van 180 graden. De stad en de economie kunnen niet zonder jouw inzet, zeg ik. En ik wil je helpen. Na afloop blijf ik om naar hun individuele problemen te luisteren. Komen ze een discotheek niet in, vinden ze geen stageplek? Ik adviseer jongeren hoe ze een stageplek kunnen vinden en spreek bedrijven aan om plekken beschikbaar te stellen. Maar dan moet die jongen wel zijn rol oppakken. Wegblijven uit de criminaliteit en zorgen dat hij niet in de bak komt."

Aboutaleb vindt dat het beter zichtbaar moet zijn als het wel goed gaat. Hij noemt de 80 procent van de Curaçaoënaars in Rotterdam waarmee het goed gaat. Het zit hem dwars dat zij zich vreselijk schamen voor de 20 procent die in de criminaliteit is beland. De burgemeester houdt die 80 procent voor dat zij met hun borst vooruit en met hun hoofd in de lucht kunnen lopen. "Sinds drie jaar organiseren Rotterdamse Antillianen een gala-avond. Ook sturen ze elk jaar een container met tafels en stoelen naar scholen op de Antillen. Wij als gemeente ondersteunen ze daarin. We willen laten zien dat we blij zijn met die groepen in Rotterdam en we willen wat terug doen."

Calimerocomplex
Trots zijn, met de borst vooruit. Doen Rotterdammers dat zelf wel genoeg? "Rotterdammers zouden wat minder moeten zeggen dat ze trots zijn op hun stad, maar dat meer moeten laten zien. Hans Smits, de directeur van het Havenbedrijf, zei in afscheidsinterviews dat Rotterdam geen wereldstad is. Ik vind dat als je onderdeel bent van een stad, je moeilijk kunt oordelen of de wereld je een wereldstad vindt. Tientallen delegaties uit miljoenensteden van over de hele wereld komen naar Rotterdam. Op een bijeenkomst van Bill Clinton voor de grootste metropolen sprak ik als tweede over het Rotterdamse watermanagement. We moeten ons geen Calimerocomplex aanpraten."

Hij erkent dat Rotterdam op een aantal niveaus niet genoeg excelleert. "Ik zeg wel eens dat Rotterdam een excellente haven heeft en Singapore een goede haven. Maar de stad Rotterdam is goed, Singapore excellent. Hoe je op excellent niveau komt? Met jarenlange investeringen in onderwijs. Dan gaat dat zelfbewustzijn ook vanzelf omhoog.

"Rotterdam biedt heel veel kansen. Maar beelden zijn hardnekkig. Het beeld van werken in de haven is: kolenzakken sjouwen. Op Maasvlakte 2 zijn straks geen kraanmachinisten meer. Dan verdwijnt het laatste fysieke werk en heb je minstens MBO-3 nodig voor een baan in de haven. Toch hebben veel jonge mensen nog het vooroordeel dat je aan het eind van de dag met vieze, ruwe handen thuiskomt. De duizenden vacatures in de haven liggen straks in de ICT, marketing en techniek. Rotterdammers vragen dan gelijk: 'Wat schuift het?' Nou, zeker twee à vierduizend euro, meer dan de meeste starters krijgen."

Slechte wijken
Aboutaleb vergelijkt Rotterdam tijdens het gesprek meermaals met New York. Vanwege de dynamiek van beide steden en de aantrekkingskracht op migranten. "Migratie is een rijkdom. Elke keer opnieuw. Een stad regenereert altijd. Komt er geen fris bloed in een stad, dan is die ten dode opgeschreven. Ik ben ongelooflijk blij met de Erasmus Universiteit waar veel internationaal talent naartoe komt. Helaas vliegt ook veel talent over ons heen. Naar Londen of New York. Het wordt ons internationaal moeilijk gemaakt door het beeld dat Nederland migrantonvriendelijk is."

Internationale studenten aan de universiteit wil elke burgemeester natuurlijk, maar Rotterdam trekt ook veel kansarme migranten, in wijken in Zuid en West. Als Aboutaleb naar 'slechte wijken' daar wordt gevraagd, veert hij op. "Ik bestrijd dat er in Rotterdam slechte wijken zijn. Wel wijken waar mensen een start maken. Die heeft een stad nodig. U weet dat de eerste migranten in Rotterdam-Zuid Brabanders en Zeeuwen waren. Migranten beginnen altijd onderaan. Het gaat om het tempo waarin ze sociaal stijgen. Kijk eens in de aula van de Erasmus Universiteit. Daar zitten jongeren van wie de ouders hier twintig jaar geleden ongeletterd aankwamen. Moeder Natuur maakt dat niet iedereen de stap naar dat succes kan zetten. Maar straten vegen is ook een talent. Een stad is een verzameling van al die talenten."

Punt is dat een buurt maar een beperkt aantal nieuwkomers aankan, zegt Aboutaleb. "Een wijk lijkt op een spons. Op een gegeven moment is die vol. En een gevulde spons gaat druppen als je er in knijpt. In sociaal opzicht wordt te veel van sommige wijken gevraagd. Die zijn uit balans. Via het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid proberen we wijken te herstellen. Dat is ook op sommige plekken in Rotterdam-West nodig. Een stad is nooit af."

CV
Ahmed Aboutaleb werd in 1961 geboren in Beni Sidel (Marokko). Op vijftienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland.

1986 - 1991 Journalist voor onder meer RTL Nieuws, NOS Radio en Veronica Radio

1998 - 2002 Bestuurder van multicultureel instituut Forum

2002 - 2004 Directeur van de sector Maatschappelijke, Economische en Culturele Ontwikkeling (MEC) in Amsterdam

2004 - 2007 Wethouder (PvdA) onderwijs, jeugd, werk en inkomen in Amsterdam

2007 - 2008 Staatssecretaris sociale zaken en werkgelegenheid

2009 Burgemeester Rotterdam

Van 2000 tot 2002 was Aboutaleb columnist voor dagblad Trouw

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden