Een staaltje vroeg-Duitse tolerantie en de kunst van het zwijgen

NUWEIRA YOUSKINE

En hier", zei mijn gids, "komen we dan bij een mooi staaltje van vroeg-Duitse tolerantie." Hij glom er een beetje bij.

We hadden urenlang door schitterende tuinen gebanjerd. De zon scheen en om ons heen waren fleurige bloemperken, bomen, rustieke bankjes, een grote fontein, bruggetjes waar scholen vissen onderdoor zwommen en, als om al die romantiek wat af te remmen, een paar behoorlijk wanstaltige beelden van mensenfiguren. Vooraan stond een kasteeltje dat in het niet zonk bij de tuinen eromheen. Nu waren we aan de andere kant van de tuinen aangekomen en stond daar een moskee.

Je verwachtte het niet, zo in de paleistuinen van een of andere vroege Duitse vorst die hier zijn zomeroptrekje had. Een moskee met alles erop en eraan; koepel en minaretten incluis. Mijn gids begon uit te leggen dat de vorst in zijn tijd (1724-1799) al erg tolerant was geweest en daar met deze moskee uitdrukking aan had willen geven. Ik bestudeerde het bouwwerk van binnen en buiten. Het was nogal grof gebouwd. Binnen waren op de wanden Arabische spreuken geschilderd met een Duitse vertaling eronder - algemene ethische levenswijsheden, niets religieus. Ze waren vervat in oudroze-met-gouden verf, waardoor de schilderingen op geglazuurde taartpunten leken. Toeristen schoten plaatjes. Het was een soort kermismoskee.

Hij was ook nooit bedoeld geweest als een echt gebedshuis. Slechts één maand in de jaren zeventig, toen het ramadan was en een groepje moslims om een moskee verlegen zat voor extra gebeden, had de gemeente deze moskee toegewezen als tijdelijke bidplaats.

Ervoor en erna diende het dus, volgens de gids, als uitdrukking van de verdraagzame relatie tussen Duitsland en islam. Dat leek me een beetje sterk. In het pre-IS-tijdperk was er zeker ook een Europese fascinatie voor de islam geweest, maar destijds ging dat nog wel eens gepaard met idealistische voorstellingen over de Oriënt. Charismatische prinsen, harem-taferelen, de wijze oosterling - er werden in dit deel van de wereld ooit complete boekwerken en schilderijen-galerijen aan gewijd. In dát plaatje paste deze moskee wel: het sprookje van duizend-en-een nacht, door de Duitse vorst in zijn eigen achtertuin neergezet. De fata morgana, weerspiegeld in het ernaast gelegen meer, in een Duitse deelstaat. Het had weinig te maken met de tolerantie die sommigen van ons vandaag de dag zo wanhopig graag willen vinden. Deze moskee was gewoon een achttiende-eeuws oriëntaals mode-accessoire van een Duitse vorst geweest. Ik dacht erover om dit alles met mijn gids te delen, tot mijn oog viel op een van de roze geglazuurde taartpunten met levenswijsheden. Daar stond iets over de dwazen die het hart op de tong hebben, en de wijzen die de tong in het hart houden.

Ik hield mijn snater en prees dit toonbeeld van de vroeg-Duitse tolerantie.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden