Een sprookjesachtige uitputtingsslag

Het ballet ’The Sleeping Beauty’ is een droom voor de toeschouwers, maar vergt het uiterste van de hoofdrolspeelster. Jeanette Vondersaar danste de rol vroeger, Anu Viheriäranta deze maand. „De rol toetst hoe goed en veelzijdig je als ballerina bent.”

De Finse danseres Anu Viheriäranta was zeven toen ze een opname zag van ’The Sleeping Beauty’ van het Kirovballet, met ballerina Larissa Lezhnina in de rol van prinses Aurora, de schone slaapster. „Ik was totaal in de ban van het ballet en heb de video grijs gespeeld.”

Ruim twintig jaar later danst ze de rol van Aurora zelf bij Het Nationale Ballet in Amsterdam, waar ze haar voorbeeld Larissa Lezhnina dagelijks als collega tegenkomt. Viheriäranta: „Er is een klein cirkeltje rond.”

De romantische klassieker ’The Sleeping Beauty’ wakkert balletliefde aan. Balletlegende Anna Pavlova besloot op 8-jarige leeftijd na het zien van ’Beauty’ te gaan dansen. Datzelfde gold voor Galina Ulanova, de grote Russische danseres die zelf weer Dame Margot Fonteyn tot voorbeeld strekte. Nederlands bekendste ballerina, Alexandra Radius, werd voor haar vertolking van de titelrol in 1983 onderscheiden met de gouden Nederlandse Theaterdansprijs.

In het Amsterdamse Muziektheater wordt in december dezelfde ’Beauty’-versie van de Engelsman Sir Peter Wright gedanst. Die is getrouw aan het origineel van choreograaf Petipa uit 1890 naar het sprookje ’Doornroosje’ van Charles Perrault en staat al bijna dertig jaar bij Het Nationale Ballet op het repertoire. Een feestelijke publiekslieveling met een betoverende goud-omlijste aankleding, maar vooral ook een toetssteen voor het veeleisende klassiek-romantische ballet; een ’balletbijbel’ om met de woorden van Sir Peter Wright te spreken, een staalkaart van balletkunnen.

Ook Jeanette Vondersaar hoopt met ’The Sleeping Beauty’ een cirkel rond te krijgen. Zij danste Aurora bij Het Nationale Ballet in 1981, het eerste jaar dat het ballet door het gezelschap werd gedanst. „En ik zal alles op alles zetten om óók in de allerlaatste te dansen, als Het Nationale Ballet ooit besluit een nieuwe versie te produceren.”

Vondersaar heeft nooit afscheid van ’The Sleeping Beauty’ genomen, al ging ze als danseres bij Het Nationale Ballet in 1997 ’met pensioen’. Nog elke opvoeringsreeks vertolkt ze een van de vele (karakter)rollen die het ballet rijk is. In de loop der jaren waren dat er nogal wat: „Van diverse feeën en de ’kwade’ fee Carabosse door wie Aurora zich aan het spinnenwiel prikt, tot aan de koningin-moeder die ik in deze reeks speel.” Zo zag Vondersaar het ballet van alle mogelijke kanten en invalshoeken. Na het beëindigen van haar danscarrière hielp ze als balletmeester enkele keren mee aan de instudering.

De rol van Aurora is volgens haar wegens de vele spitzenvariaties technisch een van de zwaarste die ballerina’s in hun carrière tegen kunnen komen. Ze deed als Aurora eens een klein experiment: ze woog zich voor en na de voorstelling en bleek een kilo aan lichaamsgewicht te zijn verloren. Vondersaar: „Als Aurora dans je op je uithoudingsvermogen. De eerste keer vond ik echt vreselijk. Na afloop kon ik het wel uitschreeuwen: ik heb het gered!”

Voor Aurora-debutante Anu Viheriäranta, winnares van de Alexandra Radiusprijs 2010 en onlangs gepromoveerd tot eerste soliste, is vooral de eerste acte van het ballet, dat met ruim drie uur met recht ’avondvullend’ kan worden genoemd, ’een killer’. „Alsof je doodgaat. Als je daar doorheen komt, voelt de rest als een eitje, maar dat is het natuurlijk niet.” De opkomst van Aurora is intens, dan volgt direct het Rozenadagio met vier verschillende prinsen. „Je balanceert heel lang op de punten van je spitzen, raak je éven de controle kwijt, dan val je om.” Vondersaar: „Je bent dan al doodmoe en dan komt er nog een lastige spitzenvariatie en kort daarna een pittige coda. Het is een uitputtingsslag.”

Voor Viheriäranta is uithoudingsvermogen niet zozeer het probleem. Toch repeteert ze veel, ook in vrije uurtjes. „Het is een puur klassiek ballet, waarin je heel precies moet zijn. Maar een Aurora moet zich ook boven de ballettechniek kunnen plaatsen. Daarbij moet ze alert in het verhaal blijven ’staan’. Van 16-jarig opstandig meisje tot een vrouw die over haar oren verliefd wordt op de prins: de ontwikkeling van Aurora vereist alle energie.”

Dat maakt de rol volgens Vondersaar verschrikkelijk lastig, maar ook uitdagend. „’Het Zwanenmeer’ is veel extremer; je danst de witte, goede zwaan en de zwarte, slechte zwaan. Daar zit niets tussen. Als Aurora dans je het hele spectrum aan emoties. Aurora toetst hoe goed en veelzijdig je als ballerina bent.”

In een voorstellingenreeks treden zes verschillende Aurora’s aan, meerdere casts zijn vanwege de zwaarte van de rollen gebruikelijk in de wereld van het ballet. Iedere Aurora interpreteert de rol op eigen wijze. Een ontwikkelingsproces, meent Viheriäranta. „Welk gevoel is nodig op een bepaald moment? Dat leg je vervolgens in de passen. Als je goed luistert, zit in Tsjaikovski’s fantastische compositie alles al; alle confrontaties en focuswisselingen zijn muzikaal ingebed. Peter Wright is overgekomen om de puntjes op de i te zetten. Hij spoort vooral aan om te dánsen, boven de passen uit te stijgen. Toch valt alles pas op zijn plek als je voor publiek danst.”

Is er onderling contact tussen de verschillende Aurora’s over de rol? „Nauwelijks”, antwoordt Viheriäranta, „iedere Aurora moet haar eigen weg vinden. Het is een individueel proces.” Zelfs met al haar Aurora-ervaring zal Vondersaar de nieuwe lichting Aurora’s niet snel in een bepaalde richting duwen, ook al kriebelt het soms als ze in haar huidige rol als koningin-moeder een danseres met haar Aurora-rol ziet knokken. „Zelf uitvinden is essentieel. Alleen dan word je een goeie.” Zelf was Vondersaar een robuuste en sterke danseres. Aurora dwong haar haar zachte kanten te exploreren. „Aurora bracht verdieping.”

Anu Viheriäranta vindt het heerlijk om in dit sprookje te kunnen dansen. „Het is ballet op grote schaal, er gebeurt van alles. Het stikt van de wauw-momenten vol goud en glitter, in lijn met de grandeur van het tsaristische hof waarvoor het ballet is gecreëerd. In hedendaags ballet of moderne dans is juist het minimale gangbaar; veel zeggen met weinig. Hier zit niets minimalistisch of abstracts aan. Het is uitpakken.”

Het publiek zal volgens Jeanette Vondersaar altijd van balletsprookjes blijven houden. „’The Sleeping Beauty’ betekent voor veel mensen een vlucht uit de realiteit. Dit ballet appelleert aan een wereld waarin dingen knus en overzichtelijk zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden