Een spotje tegen de jetlag

Sporters die aan de andere kant van de wereld moeten spelen, zijn altijd in het nadeel. Want door de jetlag zijn ze net even slomer dan normaal. Dat kan binnenkort voorbij zijn, want de Noord-Brabantse uitvinder en zakenman Toine Schoutens kan ervoor zorgen dat hockeyers hun jetlag al hebben verwerkt vóórdat zij op het vliegtuig naar Australië stappen.

Toen de verpleegkundige Schoutens (35) eind jaren tachtig merkte dat depressieve mensen geholpen werden als zij systematisch onder fel licht gingen zitten, besefte hij dat de 'lichttherapie' toekomst had. Schoutens begon in zijn achterkamer een bedrijf dat licht leverde en heeft inmiddels zijn klantenkring uitgebreid tot sporters en Alzheimerpatiënten.

Inmiddels heeft hij met een compagnon een eigen firma op het industrieterreintje van het Brabantse Helvoirt. Schoutens' bedrijf heeft zeven werknemers, van wie vier fulltime. Het is het enige in zijn soort. ,,Ongeveer drie procent van de Nederlanders is bekend met de winterdepressie. Dat is wel een depressie in engere zin, die toch niet al te zwaar is. Tien procent van de bevolking heeft daarnaast wel eens de winterblues, een neerslachtige en weinig energieke periode die samengaat met de donkere tijd aan het einde van het jaar. Dat lichttherapie die neerslachtigheid tegengaat, was wel duidelijk. Dat wisten we ook uit onderzoek van prof. Van den Hoofdakker in Groningen en uit Amerikaanse gegevens.''

,,Die ervaring was ons uitgangspunt toen we in de jaren 1992 en 1993 in het psychiatrisch ziekenhuis Coudewater 35 patiënten met een milde depressie door middel van lichtherapie behandelden. Maar liefst 33 knapten erdoor op. We werkten in die tijd nog met experimentele behandelwijzen en met zelfgebouwde apparatuur. Het eerste armatuur bestond uit drie muurtjes van matglas in u-vorm, waarachter felle daglichtlampen zaten.''

Patiënten nemen een lichtbad van een half tot twee uur per dag, gedurende een dag of tien. Dat lijkt niks, maar mensen met een seizoensgebonden stemmingsstoornis knappen ervan op. Dat is inmiddels door ongeveer zeshonderd studies bevestigd. Schoutens werkt samen met Philips dat apparaten levert vanaf zo'n zevenhonderd gulden die thuis gebruikt kunnen worden, tot grote installaties voor in de kliniek. Hij heeft inmiddels zestig poliklinieken ingericht en zijn lampen staan bij 250 huisartsen. ,,Men kan het apparaat ook bij de apotheek kopen, maar ik ben er toch voor dat men zo'n lichttherapie alleen doet op doktersvoorschrift. Mensen die gevoelig zijn voor hoofdpijn kunnen er nog meer hoofdpijn van krijgen en wie last van migraine heeft, kan het licht niet verdragen.''

Licht remt de aanmaak van melatonine, dat onder andere onze behoefte aan slaap bepaalt. Schoutens reist veel, ook voor zijn bedrijf, en heeft regelmatig last van een jetlag. Die 'kwaal' bracht hem op het idee dat licht de slaap kan verschuiven en de vervelende gevolgen van een jetlag kan opheffen. ,,In de sport gaat het soms om tienden van seconden. Iemand die is uitgerust, is geconcentreerder, alerter en reageert sneller.'' Schoutens ontwikkelt op dit moment een 'lichtbril' en loopt te broeden op een 'rekenmachine' om de jetlag accuraat naar voren te schuiven. Sporters stappen dan volgens Schoutens fris het vliegtuig uit.

,,'s Nachts vinden veel ongelukken plaats'', vertelt Schoutens. ,,De ongelukken in Tsjernobil, Harrisburg en Bhopal gebeurden alle 's nachts. Het is bekend dat de aandacht van de werknemers in de nachtdienst verslapt, doordat zij ontregeld zijn. Werkers die langere tijd in de nachtdienst zitten, zouden tussen 11 uur 's avonds en vier uur in de ochtend lichtbaden moeten nemen. Dat wordt nu ook door Arbo-diensten gezegd.''

Schoutens laat een glanzende brochure zien van een enorme lichtbak die bevestigd kan worden aan het plafond bijvoorbeeld van controle-kamers. ,,We zijn in gesprek met het ministerie van defensie om lichtsystemen aan te brengen in bunkers. Dat zijn installaties die het daglicht volledig nabootsen, met inbegrip van de kleurveranderingen die het licht gedurende de dag ondergaat.''

Schoutens heeft inmiddels een nieuw werkingsgebied voor de lichttherapie gevonden. ,,Alzheimer-patiënten zien gemiddeld maar een paar minuten per dag de zon. Dat verstoort de behoefte aan slaap. Daarnaast verliezen ook de hersencellen die het dag-nachtritme regelen hun functie, waardoor ouderen 's nachts aan het zwerven slaan. Bij Alzheimer-patiënten kan de biologische klok worden geprikkeld door licht, heeft het Herseninstituut vastgesteld. Een verpleeghuis in Maastricht wil de lichttherapie nu gaan toepassen omdat het relatief goedkoop is en verwacht wordt dat het welzijn van de patiënten ermee wordt gediend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden