Een splitsing en vrije val van Oekraine nabij

AMSTERDAM - Oekraine doet zijn naam eer aan. Letterlijk betekent het woord 'aan de grens'. Als er ooit sprake van is geweest dat het land dat pas sinds augustus 1991 onafhankelijk is, dichtbij de grens van zijn bestaan komt, dan is het nu. 'De vrije val is nabij', schrijft een regionale krant in het Donjetsk-kolengebied. Economisch gezien kan het nauwelijks nog slechter en de politieke verdeeldheid dreigt groter te worden dan ooit.

HANS MASSELINK

Dit weekeinde gaat de bevolking naar de stembus voor de beslissende tweede ronde van de parlementsverkiezingen. De uitslagen van twee weken geleden beloven weinig goeds. De splitsing in twee delen, een westelijk anti-Russisch nationalistisch en een oostelijk pro-Russisch en communistisch deel, zoals de Amerikaanse inlichtingendienst CIA al eerder voorspelde, begint zich af te tekenen.

Aan beide kanten winnen de radicalen aan invloed. Met alle gevaren vandien voor de veiligheid in dit deel van Europa, waar nog zoveel kernwapens uit het tijdperk van de koude oorlog voorhanden zijn.

Een rijke schakering van maar liefst 39 kleine en minder kleine partijtjes had zich aangemeld, van ultra-nationalistisch en zelfs puur fascistisch tot communistisch. Zo'n drieduizend kandidaten deden in de eerste ronde een gooi naar het pluche van een van de 450 zetels in het parlement in Kiev. De opkomst met maar liefst 67 procent was tegen alle verwachtingen hoog. Uiteindelijk slaagden slechts 49 kandidaten er in om in die eerste ronde een zetel te bemachtigen.

Afgelopen zondag werd in 30 van de 450 kiesdistricten al voor de tweede beslissende ronde gestemd, waarin nog maar een keuze uit twee kandidaten bestaat. Winnaars waren vooral lieden uit het ondoorgrondelijke netwerk van communistische baasjes, industrielen, leiders van landbouwcollectieven, en andere mafiose typen, mensen die in de nog niet geradicaliseerde delen van Oekraine de touwtjes in handen hebben.

Onder toezicht van de nomenklatura, die niet wars is van intimidatiepraktijken moesten de Oekrainers afgelopen zondag proberen om 'onafhankelijk' hun stem uit te brengen. Buitenlandse waarnemers meldden een scala van onregelmatigheden. Op de ene plaats werden stembriefjes door de leider van een kolchoze uit de stembus gehaald en met een streep van zijn potlood ongeldig gemaakt; op een andere plek moesten de stemmers aan de voorzitter van het kiesbureau laten zien op wie ze wel hun stem hadden uitgebracht.

Een Amerikaanse waarneemster werd hardhandig verwijderd, toen zij bij het tellen aanwezig wilde zijn en elders had een voorzitter van het stembureau een stapeltje blanco stembiljetten in zijn achterzak om nog wat stemmen toe te kunnen voegen aan het uiteindelijke resultaat.

Het voorspelt niet veel goeds voor komende zondag. Uit de uitslagen tot nu toe blijkt hoe verschillend er in de Oekraiense regio's wordt gedacht. In het Westen met de Middeneuropese stad Lvov (ooit Lemberg) als hoofdstad, het deel dat pas in 1939 bij de Sovjet-Unie werd gevoegd, wonnen nationalistische kandidaten die niets meer met Russen en het Sovjet-verleden te maken willen hebben. In het Oosten, waar nog veel Russen wonen (22 procent van de totale Oekraiense bevolking van 52 miljoen zielen is Russisch) haalden Russisch gezinde kandidaten en oude communisten de winst binnen. In het centrum van het land, waar Kiev ligt, wonnen vooral nietgebonden kleurloze onafhankelijke kandidaten, die afkomstig zijn uit de instellingen die de afgelopen jaren de Oekraiense staat bestierden.

Van de 79 afgevaardigden die tot nu toe gekozen zijn, zijn er 28 'onafhankelijk en niet gebonden'. In het westelijk deel van het land waren de 24 winnaars nationalisten of kandidaten die verregaande markthervormingen voorstaan. In het oosten waren de 27 winnaars vooral communisten en socialisten die met heimwee terugdenken aan de 'goeie' oude tijden toen Oekraine nog bij de Sovjet-Unie hoorde en Rusland de geliefde Slavische broeder was.

De Oekrainers kunnen deze zondag kiezen uit 700 overgebleven kandidaten. In het westen bestaat de keuze alleen uit (ultra)-nationalisten van diverse snit, die allen op hun geheel eigen manier voor een onafhankelijk Oekraine strijden; in het oosten en midden nemen communisten en mensen uit het oude machtscentrum het op tegen proRussische kandidaten. In de twaalf districten van de Donjetskbekken, met zijn vele kolenmijnen, nemen alleen communisten het tegen elkaar op.

President Leonid Kravtsjoek had voorzien dat de verkiezingen tot een dergelijk chaotisch beeld zouden leiden en dat het land met zo'n gevarieerd gezelschap in het parlement nauwelijks regeerbaar meer zou zijn. De hoop van Kravtsjoek was gevestigd op een lage opkomst van minder dan 50 procent. Hij had de verkiezingen dan ongeldig kunnen verklaren en het land verder met presidentiele decreten kunnen regeren.

Als dit weekeinde opnieuw de opkomst hoog is, dan zal Kravtsjoek het moeten doen met dit nieuwe onwerkbare parlement, dat bestaat uit tientallen partijen. Daarin zijn slechts twee hoofdstromingen te onderscheiden die volstrekt andere belangen hebben, alleen denken aan hun eigen regio: het pro-Russische oosten of het anti-Russische westen. Dat belooft weinig goeds voor dit land 'aan de grens'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden