Een spiritueel statement

De IJslandse zangeres Björk wil met haar nieuwe album 'Biophilia' een totaalervaring bieden, waarin natuur, muziek en technologie samenvloeien. Resultaat: een cd met tien sprankelende songs en een app-album. Het oogt prachtig, al valt het laatste ook wat tegen.

Ze is er de vrouw niet naar en toch dringt de vraag zich op: zou Björk het eerste app-album in de popgeschiedenis vooral hebben uitgebracht vanwege de gratis publiciteit die zo'n primeur genereert? De IJslandse staat bekend als een free spirit, die graag eigenzinnige keuzes maakt die niet door commerciële motieven lijken te zijn ingegeven. Zo ging ze op haar eerste album na het uiteenvallen van de Sugarcubes meteen aan de slag met een nieuwe sound en zocht ze daarna steevast de samenwerking met kunstenaars, die iets aan haar artistieke visie konden toevoegen. Ze vroeg modekoning Alexander McQueen de hoes te ontwerpen voor haar album 'Homogenic' en oogstte met de zwanenjurk van de Macedonische mode-ontwerper Marjan Pejoski, die ze bij de Oscar-uitreiking in 2001 droeg, in gelijke mate applaus en hoon.

Laten we haar dus het voordeel van de twijfel geven en haar op haar woord geloven als ze op haar site vertelt hoe het idee voor een app-album ontstond. "Toen ik in 2008 aan dit album ging werken was de elektronica klaar om iets werkelijk impulsiefs te doen. Door de komst van touchscreens en de iPad kon ik intuïtief werken." Bovendien, zo vertelt de 45-jarige muzikante, voelde ze net als veel bevriende generatiegenoten de behoefte om een spiritueel statement te maken. "Dat hoort erbij als je een bepaalde leeftijd hebt bereikt", aldus Björk .

Om haar droom van een intuïtief app-avontuur in werkelijkheid om te zetten, zocht de IJslandse voor haar zevende studio-album de samenwerking met multimedia-kunstenaar Scott Snibbe. Samen wilden ze op 'Biophilia' de liefde voor de natuur bezingen. Daarbij koos de zangeres echter wel per abuis de verkeerde titel voor haar project. "Omdat mijn Engels niet zo goed is, dacht ik dat 'bio' vertaald kon worden als 'natuur.' Pas later vertelde iemand me dat het album eigenlijk 'liefde voor het leven' betekent."

'Biophilia' moest een totaalervaring worden waarin natuur, muziek en technologie zouden samenvloeien; die niet alleen een luisterervaring zou bieden maar ook de gelegenheid om te leren en creëren.

Daarom besloot Björk niet alleen een normale cd uit te brengen, maar ook een app-album, bestaande uit tien apps (kleine softwareprogrammaatjes) die op een iPhone of iPad gedownload kunnen worden. Wie zich in de wereld van 'Biophilia' wil storten kan in de Appstore van Apple eerst de gratis moederapp 'Cosmogony' downloaden, een prachtig vormgegeven sterrenstelsel waarin de apps als schitterende sterren zijn weergegeven. Iedere ster is een app, die 1,59 euro kost. Voor dat bedrag krijg je de song, maar ook de songtekst, een toelichting, de bladmuziek en een spelletje.

Maar biedt het app-album een meerwaarde ten opzichte van de normale audio-cd? Dat blijkt een tikje tegen te vallen. Nadat Sir Richard Attenborough in de introductie de bezoeker welkom heeft geheten en heeft uitgenodigd om op onderzoek uit te gaan, kan het spel beginnen. Een aardige app is 'Crystalline', waarbij je door de iPad te bewegen door een 3D-gangenstelsel navigeert en onderweg gekleurde kristallen oppikt, net zolang tot je alle kristallen hebt verzameld. Bij 'Moon' kun je door draaiende parels aan te raken de muziek beïnvloeden. Het leukste is nog wel de app van 'Virus'. Als je de app opent krijg je een scherm met (virus-)cellen te zien, die wanneer je ze aanraakt allemaal een eigen geluid blijken te maken. Door ze even aan te tikken, heen en weer te slepen of weer stil te zetten kun je een eigen nummer componeren.

Het oogt allemaal prachtig. En de eerste keer dat je aan het experimenteren slaat, is de opwinding groot. Maar de apps hebben tegelijkertijd te weinig om het lijf om ze te blijven spelen. Na twee of drie keer is het nieuwe er wel vanaf en ook de doelstelling dat je met de apps kan doordringen in de kruisbestuiving tussen tussen natuur, muziek en technologie, is wel wat teveel gezegd.

Maar gelukkig is er nog de muziek, tien sprankelende nieuwe Björk-songs die geen technologische tierelantijnen nodig hebben om indruk te maken. Het album en de zang klinken wat minder geëxalteerd dan we van Björk gewend zijn. Maar tegelijkertijd maakt de enorme dynamiek in de songs van 'Biophilia' een wonderschoon album.

Met name de bijzondere instrumentaties tillen de songs naar een hoog niveau. Björk koppelt space-achtige elektronica aan imposante orgelpartijen, verfijnd harpgetinkel en ritmische gamelanachtige-klanken met een speciaal voor Björk ontworpen instrument, de gameleste. Door dit ongebruikelijke popinstrumentarium gonzen de songs van de spanning en worden vele momenten van intense schoonheid geboren.

Zo wordt 'Dark matter' gedragen door statig schrijdende orgelklanken, terwijl 'Solstice' met zijn vederlichte tinkelklanken bijna Japans aandoet. 'Hollow' is een dreigend brommende song die de luisteraar als een roofdier besluipt en 'Mutual core' is een opzwepend nummer vol striemende beats. Absoluut hoogtepunt vormt 'Crystalline' dat ingetogen begint, maar de luisteraar uiteindelijk volledig van de sokken speelt door uit te monden in een orgiastische drum 'n' bass-explosie.

De cd 'Biophilia' verschijnt op 7 oktober op het Universal-label. Apps en moederapp zijn te downloaden in de Appstore van Apple. Kosten €1,59 euro per stuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden