Opinie

Een slachtoffer heeft recht op zijn haat

Beeld REUTERS

Voor een humanere toepassing van levenslange celstraf valt veel te zeggen. Maar een slachtoffer heeft recht op zijn haat.

Het Comité van aanbeveling van het Forum Levenslang heeft een alleszins behartenswaardig pleidooi gehouden voor een humanere tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf in Nederland (Trouw, 7 september). Het comité, met als prominente leden Hank Heijn en Jacques Wallage, reageerde hiermee op een te hard strafklimaat.

Eveneens betreurenswaardig is het klimaat onder de bevolking als het gaat om terugkeer in de samenleving van ex-gedetineerden. Een frauderende bankier die zich na zijn celstraf weer in de vertrouwde villa vestigt zal geen hinder van zijn omgeving ondervinden. Een veroordeelde pedoseksueel daarentegen zou volgens grote delen van onze bevolking de gevangenis nooit mogen verlaten.

Maar ik vind het heel jammer dat een humane, rationele en pragmatische attitude jegens langgestraften verbonden wordt aan vergeving, zoals Hank Heijn doet in het interview in Trouw. Je kunt toch een rechtelijke uitspraak respecteren, zonder dat je een dader vergeeft? Je mag die dader toch ook gewoon blijven haten?

Denk aan de haat van degenen wier leven is vernietigd door individuen, groepen of systemen. Iemand heeft je partner of je kind vermoord. Een groep heeft je familie uitgemoord. Een systeem heeft je etnische groep gedecimeerd.

De vader van de hoofdpersoon in Leon de Winters 'Het recht op terugkeer' (2008) vertelt over zijn hondje, dat in 1942 voor zijn ogen door de Duitsers is doodgeslagen, toen zijn familie werd opgehaald: "Geen traan. Ik voelde alleen maar haat. Kolossale haat. Het gekke is dat de haat me geholpen heeft. Ik heb overleefd op mijn haat."

Misschien zijn mensen als Hank Heijn, of liever nog Hans Keilson, die is minder zweverig, benijdenswaardig in hun vermogen tot vergeving, maar ze zijn daarmee op zich geen betere mensen dan degenen die dat vermogen missen.

De eis tot vergeving behoort tot het repertoire van de godsdiensten. Gelovigen vinden niet alleen dat ik tolerantie en respect moet tonen, maar vooral dat ik hun idee van tolerantie en respect moet verinnerlijken. Haat is in hun ogen het extreme tegendeel hiervan. Het vermogen tot vergeving is de religieuze deugd die uit hun attitude voortvloeit. Dat heeft te maken met zielerust. Degene die jouw leven heeft vernietigd, moet kunnen sterven zonder een last van jouw kant. Jij moet kunnen sterven zonder het gewicht van je haat.

Ook bij veel ongelovigen is helaas sprake van een internalisering van dit type religieuze geboden.

Het feit dat een al dan niet direct slachtoffer een dader blijft haten, tot zijn laatste snik, heeft op zichzelf niets te maken met humane opvattingen over de strafmaat.

August Hans den Boef is auteur van 'Haat als deugd' dat deze maand verscheen bij uitgeverij Van Gennep.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden