Een simpel pistool schot is niet voldoende

Op het lommerrijke terras naast de Kerk aan het Haagse Spui licht directeur Samuel Würsten de doopnaam van zijn Holland Dance Festival (11 t/m 27 november) toe. 'Uw woord blijft in den eeuwigheid' staat boven de kerkdeur, thans party- en congrescentrum. Gevraagd naar hoe het er anno 1999 voorstaat met de eeuwigheid van de danskunst, lacht Würsten zijn bescheiden en beminnelijke lach: ook in de volgende eeuw zal dans het geweten blijven schoppen of strelen.

'From time to time'. Om veel redenen heeft Samuel Würsten 'tijd' als motto voor het tweede festival onder zijn leiding gekozen, en niet alleen omdat de 21 door hem uitgezochte producties het laatste internationale dansfestival van deze eeuw vormen. ,,Mijn keuze voor uitgerekend dit motto houdt me al veel langer bezig. Het fenomeen tijd houdt de mens aan de gang. Het is zoiets ongrijpbaars."

"We kunnen het afbreken in deeltjes die we niet meer kunnen waarnemen. Topsporters worden erop afgerekend. Wat is een duizendste van een seconde waard? Afstanden zijn opgeheven. We doen er alles voor om onze jeugd eeuwig te laten zijn, maar eigenlijk lukt die controle ons niet. We zijn geboren verliezers, want van de dood kunnen we niet winnen. Ook tegen die achtergrond is het spannend om de factor tijd in danskunst te onderzoeken.''

,,Het is evident dat dansers per definitie een bijzondere band met tijd onderhouden. Ze creëren een choreografische taal, dynamisch gebruik van ruimte, compositie, bewegingsidioom. Zelden hebben we het over hun omgang met tijd, waarschijnlijk omdat het zo abstract is. Mensen kijken bij dans vooral naar wat ze zien, maar ze moeten hun waarneming verschuiven om dat gebruik van tijd te beseffen. Daarvoor moet je je onderbewustzijn in. Goede choreografen weten dat. Zij weten met die tijd te communiceren. Iets wat klopt in zijn tijd is nooit te lang. Pina Bausch maakte ellenlange stukken omdat ze daarmee om kon gaan. Het was haar gave dat ze reële tijd in theatertijd wist te introduceren.''

,,Voor mij is tijd in theater wat anders dan tijd daarbuiten. Theatertijd is magie, escape, een andere dimensie van waarneming. Het opent een deur naar je ziel, je binnenkant. Alleen in een verduisterde theaterzaal zijn we tegenwoordig nog bereid urenlang ons lichaam te parkeren, om de zintuigen op reis te laten gaan. Dansers zijn daarom tijd-toeristen. Dat is de overstijgende waarde van dans.''

,,Vroeger waren vooral choreo grafen de gewetensdragers in deze kunst. Tegenwoordig is het accent bij de dansers komen te liggen. Velen, maar lang niet allen, durven vragen te stellen over de axioma's van hun ambacht. Waarom zou je 180 graden 'uitgedraaid' moeten zijn, als je op het toneel dezelfde suggestie ook met een extensie van 120 graden kan bereiken? Behalve de uitvoerend dansers zijn ook de dansdocenten stille krachten, buiten het zichtveld van het publiek. Zij staan voor de gewetensvraag hoe zij de axioma's van de academische danskunst moeten bewaren of dat zij die juist moeten aanpassen aan de nieuwe omstandigheden. Ik zie hen als procesbewakers, die de toekomst open moeten houden zonder te veel bruggen achter zich te verbranden. Dat is hard nodig. Na 1950 is veel aandacht naar gebouwen en faciliteiten gegaan in plaats van naar de overdracht van kennis en ervaring. Velen zijn opgeleid met de oude know how van danstechnische tradities, maar willen dat graag overboord gooien. Eigenlijk zonder over een alternatief te beschikken. Ik vind het juist interessant om ervaring te ontmoeten die ik niet meer kan weten. Dat moet ook uit de brede opzet van dit festival blijken.''

,,Dit laatste dansfestival van deze eeuw moet meer laten zien dan wat ik als 37-jarige ex-danser kan bedenken. Van jong tot oud heb ik dus opgenomen. Het is interessant om te zien hoe oudere dansers taboes en rituelen laten ontstaan omtrent hun eigen fysieke slijtage. Sommigen ervaren dat als een dreiging, voor anderen vormt het juist een uitdaging. Er zijn ook dansers die in de bloei van hun carrière een obsessie met tijd door hun ziektes kregen opgezadeld. Die dansers - zeker niet de slechtsten - hebben al een andere dimensie gezien en weten zich afhankelijk van pillenschema's en medische cocktails.''

,,Het gefreak met formalisme à la Forsythe is ondertussen wel voorbij. Zowel bij de uitvoerenden als de consumenten zie ik een toenemende behoefte aan zingeving. Dans moet weer ergens over gaan: over gevoelens, over zelfreflectie, zelfs met een boodschap. Bij steeds meer jonge makers zie je de neiging tot méér dan epigonisme. Ik ben dus helemaal niet zo pessimistisch. Juist omdat dans zo visueel is zal het ook de huidige aanval door vir tua liteit wel overleven. Voor mij lijdt het geen twijfel dat de oerkracht van dans onaantastbaar is. Daarvoor is deze kunstvorm te dierlijk, te veel bepaald door menselijk instinct. Zij laat zich niet door machines vervangen. De nieuwste technologie raakt wel geïntegreerd als hulpmiddel om dans in theater nog spectaculairder te maken, maar daardoor krijgt de scheiding tussen mens en machine weer haar betekenis.''

,,Met historische ballast op hun schouders moeten dansers zich openstellen voor toekomst, vechtend met het heden. Die openheid is spannend en dat zie je terug in hun sterk veranderde werk opstelling: de toekomst is hun onderwerp. Pas achteraf merkte ik dat mijn programmering sterk op Israëlische en Amerikaanse dans steunt, naast de Nederlandse. Dat komt omdat in Israël de urgentie van tijd zo direct voelbaar is en omdat in Amerika tijd voor alles geld is geworden. Dat zie je in de dansontwikkelingen daar terug.''

,,Ik ervaar dansers als bouwers van ons geweten, maar dan op een subtiel, emotioneel vlak. Het gebeurt meer intuïtief dan intellectueel en heeft te maken met pure presentatie van dans als vorm. Ikzelf heb geen voorkeur voor een stijl ontwikkeld: het mag en kan van alles zijn. Ik houd vooral van mensen die

kunnen dansen. Dat vind ik de kick ervan en daar ga ik voor.

Het rijke gevoel dat dans kan geven laat zich ook met niets vergelijken. Ik verwacht dat we over enige tijd op al die virtuality-gimmicks uitgekeken zijn en dan zal de hernieuwe waarde van dans blijken. Zijn geweten ligt vooral in zijn vermogen tot coherentie. Juist in een tijd die zo onsamenhangend lijkt geworden biedt dans structuur, vorm, samenhang. Maar ook troost en vermaak. Wat mij betreft een levensvervulling.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden