Een serie goede sprints maakt nog geen overtuigende marathon

Sebastien Valkenberg: Op Denkles. Ambo|Anthos, 227 blz. euro19,99

**

De schrijver

Sebastien Valkenberg (1978) is filosoof en publicist, en voor de lezers van Trouw geen onbekende. In 2006 verscheen zijn voor de Socrateswisselbeker en de NWO-Eurekaprijs genomineerde essaybundel 'Het laboratorium in je hoofd'. In 2010 zag zijn boek 'Geluksvogels' het licht.

Zijn ambitie

Sebastien Valkenberg ergert zich aan de vele dooddoeners in het maatschappelijke, politieke en academische debat. Denk aan: 'iedereen heeft zijn eigen waarheid', 'je kunt niet alles verklaren' of 'wetenschap is ook maar een theorie'. Hoewel ze op het eerste gezicht hout lijken te snijden, is dit soort opmerkingen vooral bedoeld om het eigen gelijk te bevestigen en discussies in de kiem te smoren, stelt Valkenberg.

In navolging van illustere voorgangers als Gustave Flaubert, die in zijn 'Dictionnaire des idées reçues' (1913) de pasklare ideeën die in zijn tijd in het Parijse salonleven de ronde deden, verzamelde en tegen het licht hield, en Karel van het Reve, die in zijn bundel columns 'Uren met Henk Broekhuis' (1978) de opinions chiques van de jaren '60 en '70 optekende en onderuithaalde, voelt Valkenberg zich geroepen de traditie voort te zetten. Zijn aanpak: kies voor elk hoofdstuk een dooddoener waarmee je momenteel te pas, maar vooral te onpas wordt geconfronteerd, beschrijf kort waarom deze onmogelijk kan kloppen, laat aan de hand van een voorbeeld zien waar deze manier van denken uiteindelijk toe zou leiden, laat zien waar het aan schort, ondersteun dit met argumenten en lever tot slot een instrument waarmee deze drogreden opgespoord en definitief onschadelijk gemaakt kan worden.

Het resultaat

Valkenberg mag het schrijven van een column of een essay graag vergelijken met de 100 meter sprint. Het werken aan een boek vergelijkt hij vervolgens met het lopen van een marathon. Bij het lezen van 'Op denkles' valt op dat Valkenberg excelleert op de korte afstand. Vooral door zijn stevige stellingname (die tegen het politiek incorrecte aanschurkt) weet hij de aandacht van de lezer te trekken. De voorbeelden die hij ter ondersteuning van zijn zienswijze gebruikt, spreken tot de verbeelding. Dit, in combinatie met Valkenbergs prikkelende schrijfstijl, maakt dat het boek leest als een trein. Oké, soms maakt hij een valse start. Soms diskwalificeert hij zich door een tegenstander onnodig te hinderen. Maar over het algemeen loopt hij voortreffelijke races. Toch kan 'Op denkles' niet overtuigen. Ondanks het strakke schema dat Valkenberg hanteert, maakt hij de punten op grond waarvan hij de dooddoeners in zijn boek zou willen verwerpen nooit helemaal aannemelijk, en de argumenten die hij aanvoert zijn niet zelden slechts zeer persoonlijke meningen. Deze komen de samenhang niet ten goede. De symbolische marathon wordt, doordat de schrijver de controleposten stelselmatig negeert, in dit boek wel uitgelopen, maar nooit formeel voltooid.

Mooiste zin

"Toch wint de verbijstering het vaak van de ratio: één droom die suggereert een voorspellende waarde te hebben, en eventuele bezwaren gaan overboord."

Reden om dit boek niet te lezen

Progressieve mensen die zich graag in hun mening bevestigd zien en daarom slechts boeken en kranten lezen die daarmee overeenkomen, doen er goed aan 'Op denkles' links te laten liggen. Lezers die zich snel gekwetst voelen, valt dit boek evenmin aan te raden. Valkenberg staat erom bekend hard te kunnen uithalen naar relativisten, antigeneralisten en postmodernisten. Hij doet het voorkomen alsof filosofie waarvoor je ook maar enigszins moeite moet doen bij voorbaat verdacht is. Waar het mensen met een religieuze overtuiging of voorstanders van de multiculturele samenleving betreft, spaart hij de roede evenmin.

Reden om dit boek wel te lezen

Conservatieve, atheïstische mensen en degenen die vinden dat er één waarheid is die voor iedereen gelijk is, zullen 'Op denkles' omarmen als een boek waarin weer eens gezegd wordt waar het op staat. Maar lezers die de opvattingen van Valkenberg niet noodzakelijkerwijs onderschrijven, valt dit boek in het bijzonder aan te bevelen. Want de auteur snijdt onderwerpen aan die zorgvuldige overdenking verdienen. In die zin is 'Op denkles' een slijpsteen voor de geest.

Als Valkenberg het boek met deze bedoeling geschreven heeft, is hij zonder meer in zijn opzet geslaagd.

Trouw tipt filosofie

1. Mijn ego en ik Sabine Wassenberg

2. Wat betekent het allemaal? Thomas Nagel

3. Filosoferen is makkelijker als je denkt Coen Simon

4. Op denkles Sebastien Valkenberg

5. Het religieuze bevrijd van religie John Dewey

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden