Een sektencongres kan nooit rustig zijn

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - Sektenonderzoeker Richard Singelenberg is geschrokken van de berichtgeving in Trouw over Cesnur - het particuliere onderzoeksinstituut uit Turijn dat nieuwe religieuze bewegingen onderzoekt en het congres daarover organiseert dat vandaag, morgen en zaterdag plaatsvindt aan de Vrije Universiteit.

“Hoogst kwalijk”, noemt hij de - inmiddels afgeblazen - deelname van Maria Fernandez-Figares aan het congres. Singelenberg vindt het onbegrijpelijk dat zij als spreekster toegelaten kon worden, terwijl zij lid is van de van neo-nazistische praktijken verdachte beweging Nieuw Akropolis.

“Ik begin mij wel af te vragen of Cesnur niet al te vriendelijk is en te weinig kritische kanttekeningen plaatst bij nieuwe religieuze bewegingen en sekten. Ik heb ook in recensies wel vraagtekens gezet bijboeken die onder auspiciën van Cesnur zijn uitgegeven.” Het gaat Singelenberg echter te ver om de sprekers die deze dagen in Amsterdam zijn 'wetenschappers' tussen aanhalingstekens te noemen, zoals het in Trouw stond. “Er zijn veel mensen bij van naam en faam, die ik wel degelijk betrouwbare onderzoekers wil noemen.”

Dat sektenonderzoekers zich laten betalen voor 'hand- en spandiensten' aan sekten veroordeelt Singelenberg niet bij voorbaat. “In de Verenigde Staten is het heel normaal dat getuige-deskundigen in rechtszaken optreden en daarvoor betaald krijgen door de partij, die hem of haar als deskundige inhuurt. Maar de vraag is natuurlijk voor welk karretje je je laat spannen. Van propaganda maken mag natuurlijk geen sprake zijn. Als Gordon Melton op kosten van de Aum-sekte naar Japan reist om te vertellen dat er niks met ze mis is terwijl hun leden de metro in Tokio vol gifgas spuiten, dan haak ik ook af. Dat gaat veel en veel te ver.”

Sommige aantijgingen tegen sekten en religieuze bewegingen moet je ontmythologiseren, vindt hij. “Maar je moet altijd alert blijven. Cesnur heeft als grondhouding niet te snel spastisch te reageren op nieuwe religieuze bewegingen, maar gezien het geval Fernandez-Figares kan het best zo zijn dat dit instituut niet alert genoeg is.”

Over Gordon Meltons reis naar Japan zegt Reender Kranenborg, die namens de VU met Cesnur het congres organiseert, dat dat een zaak is van Melton persoonlijk, die niets met Cesnur heeft te maken. Van eventuele financiering van het onderzoeksinstituut door sekten en religieuze bewegingen is hem niets bekend. Sterker, Cesnur wórdt volgens hem niet gefinancierd. “De inkomsten van Cesnur bestaan uit de bijdragen van de bezoekers van haar congressen. Van dat geld worden de kosten betaald, zoals nu de kosten die de VU maakt om het congres te kunnen houden. De paar duizend gulden die daarvan overblijven gaan naar het hoofdkwartier in Turijn, dat gevestigd is in het juridische kantoor van de stichter van Cesnur, Massimo Introvigne. Verder zijn er wel eens donaties geweest van de katholieke kerk in Italië en wellicht zijn er meer donateurs.” Informatie over die eventuele andere donateurs heeft Kranenborg niet.

Religie - geld - wetenschap: die combinatie wekt in het algemeen meer argwaan als het gaat om sekten of nieuwe religies dan wanneer het renommeerde, eeuwenoude kerken en godsdiensten betreft. Ook die hebben geld, zijn soms zelfs rijk te noemen en met dat geld doen ze van alles om hun ideeën uit te dragen, mensen te winnen, ze hebben personeel in dienst, een hiërarchie soms, ze richten scholen en universiteiten op, verkondigen via media hun geloof of bestrijden dat van elkaar. Ook daar gaat wel eens wat mis en dan vinden ze een bankier met Vaticaanse connecties opgeknoopt onder een Londense brug.

Onderzoek naar religieuze afwijkingen en rariteiten keert zich doorgaans tegen de heksenjacht op 'sekten' maar heeft de pretentie wel kritisch te zijn. Niet genoeg, met laat zich paaien, in de ogen van anderen. Die spanning is inherent aan zo'n sektencongres, hoewel de Leidse godsdienstwetenschapper dr. H. de Tollenaere juist op een “rustig congres” rekende. Hij spreekt over de theosofische vereniging en het koloniale verleden, het onderwerp van zijn proefschrift. Een rustig thema, maar nu met een pikant trekje, omdat aan de boom van de theosofie ook nog dat andere takje wies: Nieuw Akropolis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden