Een screening van gekozen raadsleden door de AIVD zou ons democratisch systeem juist ondermijnen

Het gebouw van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in Zoetermeer.Beeld ANP

Volgens hoogleraar Elzinga is AIVD-screening, zoals voorgesteld door criminoloog Kolthoff, erger dan de kwaal.

Criminoloog Emile Kolthoff is niet de eerste de beste. Hij heeft als lector ondermijning aan de Avans Hogeschool in 's Hertogenbosch samen met het landelijke Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) een speciaal expertteam opgetuigd dat gemeenten helpt om de ondermijning van de lokale politiek te voorkomen.

Kolthoff stelde gisteren in Trouw dat de AIVD gekozen raadsleden moet screenen voordat zij worden geïnstalleerd. Hij merkt in zijn praktijk dat de lokale fracties amper iets ondernemen tegen kandidaten die willen infiltreren. Ze zijn zo blij dat de lijst gevuld is, dat ze vergeten na te gaan wat de achtergrond van het raadslid in spe is. Daarom stelt Kolthoff voor veiligheidsdienst AIVD de gekozen raadsleden te laten screenen, voordat zij in de raad worden geïnstalleerd. Want zitten ze daar eenmaal, dan kan zelfs de burgemeester of minister van binnenlandse zaken nog iets uitrichten.

Volgens Douwe Elzinga, hoogleraar constitutioneel recht aan de Rijksuniversiteit Groningen, is de vraag welk probleem hier nu wordt opgelost. "De 'ondermijning' door raadsleden dreigt een enorme hype te worden." Er zijn weliswaar allerlei waarschuwingen voor mogelijke ondermijning, zegt hij, maar aanwijzingen ontbreken dat deze daadwerkelijk heeft plaats gevonden.

Elzinga: "Een belangrijke vraag is of ondermijners enige kans van slagen hebben. Alles wat zich afspeelt in de sfeer van openbare orde en veiligheid is goed afgeschermd bij het eenhoofdig gezag van de burgemeester. Raadsleden hebben daar nauwelijks toegang."

Naar verwachting zal 98 procent van de raadsleden zich volgens hem niet met ondermijning bezighouden, en dan is het dus zaak de 2 procent die dat wel doet aan te pakken. "Maar wat Kolthoff nu doet, is het probleem zodanig opblazen dat disproportionele maatregelen worden voorgesteld. Indien raadsleden op basis van een AIVD-advies niet hun zetel kunnen innemen, zal in de eerste plaats de Grondwet moeten worden veranderd. Nadat de kiezer heeft gesproken, is niemand meer gerechtigd om een raadslid van zijn of haar zetel te halen, behalve dat raadslid zelf. Dat is een belangrijke staatsrechtelijke waarde."

Vervolgens is het de vraag of de collegevorming in het hele land moet worden platgelegd om de AIVD de mogelijkheid te geven om enkele 'ondermijners' op te sporen. "Hier wordt dus met een kanon op een mug geschoten. Bovendien is het de vraag of de AIVD uit de voeten kan met de figuur van een risico-inschatting. Feitelijke ondermijning kan niet worden aangetoond, want de 'potentiële ondermijner' is nog niet eens raadslid."

Er moeten voldoende aanwijzingen zijn dat het nieuwe raadslid wel eens het verkeerde pad op zou kunnen gaan. "Wat zijn de criteria? Hoe zwaarwegend moet de dreiging zijn om de uitspraak van de kiezer te kunnen corrigeren? Kortom: voorstellen zoals die van Kolthoff vormen juist een ondermijning van ons constitutioneel en democratisch bestel en vooralsnog ziet het ernaar uit dat deze ondermijning minstens even erg is als de vermeende ondermijning door toekomstige raadsleden."

Lees ook: AIVD moet lokale politici screenen om infiltratie te voorkomen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden