Eén schuldige aanwijzen bij de Fyra-enquête is onmogelijk

Commissieleden (VLNR) Ton Elias (VVD), Vera Bergkamp (D66), commissievoorzitter Madeleine van Toorenburg (CDA), ondervoorzitter Mei Li Vos (PvdA) en Henk van Gerven (SP) van de parlementaire enquetecommissie Fyra. Beeld anp

Ministers en spoordirecteuren zullen de komende weken verantwoording moeten afleggen over het mislukte Fyra-project. Belangrijkste kwesties voor de parlementaire enquête: waarom werd er zoveel voor de hsl-concessie betaald en hoe kwam de keuze voor de Italiaanse treinbouwer tot stand?

Deze ochtend om exact 09.30 uur zal Arriën Kruyt de speciale enquêtezaal aan de Lange Houtstraat in Den Haag betreden. De voorzitter van reizigersvereniging Rover moet daar, tegenover vijf Tweede Kamerleden, beloven dat hij 'de gehele waarheid en niets dan de waarheid' zal zeggen.

Daarmee begint eindelijk, na maanden vertraging, het openbare gedeelte van de parlementaire enquête Fyra. Alle ingrediënten voor vier boeiende weken vol verhoren zijn aanwezig: dure, flitsende treinen die niet in staat bleken veilig van A(msterdam) naar B(russel) te rijden. Een mislukt project dat in totaal al bijna 11 miljard euro heeft gekost. Een rij ministers en spoordirecteuren die hier verantwoording over zal moeten afleggen. Onder ede. Vuurwerk verzekerd.

Schadeclaims
Het belooft een andere, meer beladen enquête te worden dan haar voorganger, die over de misstanden bij woningcorporaties. Op dit onderzoek naar de falende Fyra ligt een vergrootglas. Treinen spreken nu eenmaal meer tot de verbeelding dan sociale huurpanden.

De gestrande Fyra domineerde eind 2012 en begin 2013 wekenlang de voorpagina's. Het leidde tot hoogoplopende conflicten tussen Nederland, België en Italië. Er kwamen schadeclaims en rechtszaken. Iedereen beschuldigde de ander. Deze parlementaire enquête zal helderheid moeten geven over wie op welk moment fouten heeft gemaakt.

Maar de commissievoorzitter, CDA-Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg, heeft al een deel van de uitkomst van het onderzoek verklapt: één schuldige aanwijzen in het Fyra-drama, dat gaat niet gebeuren. En dat is gelijk een ander verschil met de vorige enquête. Die commissie, onder leiding van Kamerlid Roland van Vliet, kreeg het verwijt een tribunaal te zijn, gefocust op spijtbetuigingen van corporatiebestuurders en oud-bewindslieden. "Die kant moeten we zeker niet op", zei Van Toorenburg eerder in deze krant.

Astronomisch bedrag
Het Fyra-debacle is sowieso te omvangrijk om bij één of enkele hoofdschuldigen uit te komen. Om te beginnen is daar die dubieuze, openbare aanbesteding van de hsl, begin deze eeuw. De NS waren boos dat deze belangrijke lijn ze niet onderhands werd gegund door het kabinet. Vervolgens bood het spoorbedrijf een astronomisch hoog bedrag voor het snelle vervoer, bang dat een buitenlandse concurrent ze zou aftroeven.

Beeld Trouw

Interessant worden de verhoren met de hoofdrolspelers van weleer. Een belangrijke vraag is of de toenmalige ministers Tineke Netelenbos (verkeer en waterstaat) en Gerrit Zalm (financiën) de NS destijds hebben aangemoedigd om veel te veel te bieden voor de concessie. Ook het kabinet zat niet te wachten op een Duitse of Franse exploitant van de hsl.

Over die andere grote kwestie - de dramatisch uitgepakte keuze voor AnsaldoBreda als bouwer van de flitstreinen - is veel gezegd en geschreven. Bijvoorbeeld dat de NS overgeleverd waren aan dit Italiaanse bedrijf, omdat geen enkele andere fabrikant aan de waslijst met eisen kon voldoen.

In De Telegraaf zei Van Toorenburg vorige week: "In het Fyra-dossier zitten vooral veel aannames. Aannames dat het concessiebedrag te hoog was. Aannames die zeggen: in Italië moet je een pizza kopen, geen trein. Maar ik vind het belangrijk dat wij als enquêtecommissie kritisch kijken: wat is er echt gebeurd?"

Gotspe
De Tweede Kamer deed eerder onderzoek naar de kostenoverschrijding bij de aanleg van de hsl, onder leiding van PvdA'er Adri Duivesteijn. In Trouw noemde hij deze nieuwe enquête, het zwaarste onderzoeksmiddel dat de Kamer heeft, onlangs 'een gotspe'. Zijn conclusie: "Het parlement had moeten leren van eerdere onderzoeken, maar blijkbaar dronk men een glas, deed men een plas en bleef alles zoals het was."

Hoe het parlementaire onderzoek ook afloopt, de Fyra keert niet meer terug op de snelle lijn tussen Amsterdam en Brussel. De treinen zijn teruggesleept naar de fabriek van AnsaldoBreda in Pistoia, vlakbij Florence.

De tientallen verhoren zullen een fatsoenlijke opvolger voor de Fyra niet dichterbij brengen, maar vooral het pijnlijke verleden oprakelen. Volgens staatsrechtgeleerde en oud-senator Joop van den Berg zijn parlementaire enquêtes steeds minder bedoeld voor waarheidsvinding. En steeds meer voor rouwverwerking.

Op wie moeten we de komende maand vooral letten bij de openbare verhoringen? Abonnees lezen vandaag meer in Trouw over de hoofdrolspelers bij de Fyra-enquête.

Beeld Trouw
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden