Een schuivende tolerantiegrens

De VVD discussieert opnieuw over de grenzen van vrijheid. Inhet recente verleden bleek dat de liberalen - als het ging omvrijheid van vereniging, onderwijs of godsdienst - aanniet-gelovigen meer ruimte gunnen dan aan gelovigen.

De VVD heeft het moeilijk met de vrijheid, het liberalegrondbeginsel. Bij het begin van de VVD-campagne voor deraadsverkiezingen nam fractieleider Jozias van Aartsen hetafgelopen weekeinde zijn toevlucht tot een beproefde politieketruc om de aandacht af te leiden van de tweespalt in eigen kringover de vrijheid van meningsuiting. Hij beklemtoonde wat deliberalen verbindt en zweeg over wat hen verdeelt.

In de affaire rond de Mohammed-cartoons meent de VVDeensgezind, aldus Van Aartsen, dat de Deense regering terechtheeft geweigerd de krant die ze publiceerde te straffen. DeVVD-kamerleden hebben zich in hun wekelijkse vergadering nog eensnadrukkelijk achter dat principiële standpunt geschaard,verzekerde Van Aartsen, zoals zij ook onderschreven dat respecten tolerantie tussen burgers onmisbaar zijn.

Van Aartsen ging daarmee voorbij aan de verontwaardiging dieVVD-kamerlid Ayaan Hirsi Ali in de eigen fractie en de partijheeft gewekt met haar opvattingen over het 'recht op beledigen'.Van Aartsen zelf ('Woest goed!') steunde het kamerlid in dezienswijze dat de vrijheid van meningsuiting dat recht inhoudt.Volgens oud-partijleider Hans Wiegel en het kamerlid Arno Visserdaarentegen is de veronderstelling dat er een recht op beledigenbestaat wezensvreemd aan het liberalisme.

Zij menen dat een vrijheidsrecht altijd gebonden is aan deplicht er verantwoord mee om te springen, opdat niemand zichzoveel vrijheid permitteert dat hij de vrijheid van een ander ingevaar brengt. Wie het recht op beledigen opeist, ontslaatzichzelf van die verantwoordelijkheid en zegt tegen de ander dathij het maar heeft te accepteren. Volgens Wiegel en Visser is dateen uitnodiging tot onfatsoen.

VVD'ers plachten conflicten in eigen kring gekscherend terelativeren door te zeggen dat ze alleen over personen gaan.Inhoudelijk hebben ze niet veel met elkaar te verhapstukken,willen ze daarmee zeggen. Maar dat gaat niet meer op, nu in deVVD keer op keer het debat over de liberale grondwaarde vrijheidoplaait. Eerder stonden de vrijheden van onderwijs, godsdiensten vereniging ter discussie. De uitkomst van die discussies maaktop het eerste gezicht een wispelturige indruk, waarbij de VVD danhet ene vrijheidsrecht het zwaarste laat wegen en dan het andere.Achter die wispelturigheid blijkt bij nadere beschouwing echtereen constante lijn schuil te gaan. In het algemeen bepleit de VVDom gelovigen en hun gemeenschappen in hun vrijheidsrechten tebeperken en gunt zij hun tegenstanders juist méérbewegingsvrijheid.

Zo blijkt de tolerantie van de VVD jegens gelovigen die eenmening uiten op basis van de Bijbel of de Koran, minder ver tegaan dan jegens bestrijders van religie. De waarde die zij hechtaan de vrijheid van meningsuiting beweegt met die schuivendetolerantiegrens mee.

Na kwetsende uitspraken van imam El Moumni ('Homo's zijnminder dan varkens') en RPF-politicus Leen van Dijke ('Eenpraktiserend homo is voor mij even zondig als een dief')relativeerde VVD-politicus Zalm de vrijheid ven meningsuiting enstelde hij het verbod van discriminatie voorop. Na de moord opcineast Theo van Gogh ('Moslims zijn geitenneukers') plaatste deVVD evenwel de vrijheid van meningsuiting op de voorgrond envroeg ze van gelovigen kwetsende opmerkingen te incasseren. “Wemoeten niet met z'n allen naar het lagere incasseringsvermogenvan de moslims“, zei VVD-minister Verdonk.

In de discussie over de vrijheid van onderwijs liet de VVDhet verbod op discriminatie weer het zwaarst wegen, zwaarder dande tolerantie voor afwijkende opvattingen van orthodoxegelovigen. De staat moet scholen op religieuze grondslag kunnensluiten als ze denkbeelden uitdragen die in strijd zijn met hetdiscriminatieverbod of met de rechtsorde, staat in het LiberaalManifest. Dat betekent dat scholen homoseksualiteit een zondenoemen, of de vrouw ondergeschikt aan de man, in de visie van deVVD hun bestaansrecht verliezen.

Om dezelfde reden zet de VVD zich in voor een beperking vande vrijheid van vereniging. Na het vonnis tegen de SGP bepleittezij bij monde van Hirsi Ali een controle van alle politieke enmaatschappelijke organisaties op de gelijkberechtiging vanvrouwen en homo's, met intrekking van subsidie als sanctie. Inde Nederlandse traditie, waarin pluriformiteit van de samenlevingeen waarde op zich vormt, is de staat terughoudend in debeoordeling van gemeenschappen. De VVD meent dat de staat daarvanmag terugkomen als zo'n gemeenschap het individu in zijn vrijheidbeperkt. 'Onderdrukking van een cultuur of een religie kan debevrijding van het individu zijn', aldus de integratienota vande fractie.

Nu Hirsi Ali met steun van haar fractievoorzitter uit dezeopvatting de consequentie trekt dat er een 'recht op belediging'bestaat, wijzen liberalen als Wiegel en Visser erop dat andereliberale beginselen als persoonlijke verantwoordelijkheid,rechtvaardigheid en verdraagzaamheid in het gedrang kunnen komen.De VVD is voorlopig niet uitgepraat over vrijheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden