Een Schot is (g)een Brit

Referendum over onafhankelijkheid brengt beroemde voor- en tegenstanders op de been

Mike Myers, de acteur die de stem van Shrek inspreekt, is tegen. Net als de auteur van de Harry Potterboeken J.K. Rowling en zanger David Bowie. Tennisser Andy Murray heeft geen mening, want hij 'moet zich nog inlezen'. Terwijl acteur Sean Connery al jarenlang groot voorstander is.

Achttien september mogen de Schotten zich in een referendum uitspreken over onafhankelijkheid. Zelfs bekende personen die niet allemaal in Schotland wonen, maar zich via familie toch verbonden voelen, mengen zich in de campagne. Rowling, die uit Engeland komt maar al jaren in Edinburgh woont en daarom haar stem uit mag brengen, doneerde 1,2 miljoen euro aan Better Together, het kamp dat Schotland Brits wil houden.

Niet alleen de sterren spreken zich uit. Het Britse weekblad The Economist somt in een serie artikelen op waarom het een (economisch) slecht idee is dat Schotland zich afscheidt. En voor het Schotse hoofdkantoor van de BBC in Glasgow verzamelden zich maandag woedende Schotten die vinden dat de omroep niet objectief bericht over het referendum.

Zelfs de Gemenebestspelen die vorige week van start gingen in Glasgow hebben dit keer een politiek tintje. Hoewel de premier van Schotland, Alex Salmond, in zijn openingsspeech beloofde dat de Spelen niet overvleugeld worden door het referendum, zei hij tussen neus en lippen door te hopen dat de inwoners van Glasgow straks voor onafhankelijkheid stemmen.

"De volksraadpleging is nu onderwerp van een voorspelbaar, maar hard debat tussen voor- en tegenstanders. Iedereen mengt zich in het debat", zegt James Mitchell, professor aan de universiteit van Edinburgh en auteur van verschillende boeken over Schotse onafhankelijkheid. "Als je het mij vraagt, overdrijven zowel voor- als tegenstanders het belang van het referendum. Want de problemen waar Schotland mee kampt, veranderen niet op het moment dat het zich afscheidt."

Daar denkt de Schotse Nationale Partij (SNP), die aangevoerd wordt door Alex Salmond, anders over. Met de belofte zich onafhankelijk te verklaren van Groot-Brittannië, behaalde de SNP in 2011 een klinkende overwinning tijdens regionale verkiezingen. Salmond kreeg zodoende het mandaat een referendum te organiseren.

"De hang naar onafhankelijkheid heeft niet zozeer met een eigen identiteit te maken", zegt Mitchell. "De Schotten hebben een heel ander idee over de inrichting van de maatschappij en de politiek." Anders dan in de rest van Groot-Brittannië betalen Schotse studenten bijvoorbeeld geen collegegeld. Na afscheiding wil de SNP de welvaartstaat nog veel verder uitbreiden.

De extra uitgaven die dat met zich meebrengt, worden gefinancierd uit belastingen die worden geheven op de olie-inkomsten waar Schotland deels recht op heeft.

Salmond is van plan een oliefonds op te zetten naar Noors voorbeeld. Ieder jaar stort de regering 1 miljard pond (1,26 miljard euro) in dat fonds, geld dat vervolgens weer wordt belegd.

Of het beleid van Salmond op termijn succes zal hebben? Volgens The Economist heeft de economie weinig aan zo'n fonds als er vervolgens niets wordt geproduceerd en de bevolking in rap tempo vergrijst. Mitchell ziet dat iets anders. "Het is heel simpel", zegt hij. "Aan beide opties kleven risico's. Onderdeel blijven van Groot-Brittannië betekent uiteindelijk misschien wel een versobering van de welvaartstaat en terugtreding uit de Europese Unie. Anderzijds kost afscheiden veel geld en het is de vraag of de Schotse economie dat kan opbrengen."

Volgens de laatste peilingen lijken de Schotten niet te kiezen voor onafhankelijkheid. Maar dat zegt niet alles, want een grote groep, zo'n 11 procent, zweeft nog. "Los van de uitkomst van deze volksraadpleging, heeft dit referendum er wel voor gezorgd dat er gepraat wordt over democratische hervormingen", zegt Mitchell. Londen doet nu al voorzichtige toezeggingen om het Schotse parlement meer autonomie te geven op economisch vlak.

Voor Sean Connery gaan die beloftes niet ver genoeg. De acteur manifesteert zich als Schot in hart en nieren. In een opiniestuk op de Britse website New Statesman schrijft hij dat de Schotten "deze kans om zich af te scheiden niet mogen verspelen".

Bedrijven wachten af

Ruim 80 procent van de bedrijven die in Schotland gevestigd zijn, hebben nog geen plannen gemaakt voor het geval de Schotten ja zeggen tegen onafhankelijkheid. Dat blijkt uit een enquête van consultancybedrijf KPMG. Het is nog onduidelijk of Schotland, mocht het zich afscheiden, de pond houdt en hoe lang het duurt voordat het land weer lid kan worden van de Europese Unie. Niet alle bedrijven staan negatief tegenover onafhankelijkheid. De Schotse werkgeversorganisatie hoopt dat na afscheiding een 'eerlijker belastingregime' tot stand komt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden