Een schone sloot maakt slakken roekeloos

Het schoonmaken van sloten, waarbij planten worden verwijderd, veroorzaakt afwijkend gedrag bij poel- en posthoornslakken. De slakken leggen meer eieren, eten meer en leven korter dan slakken in onberoerde wateren. Zeker als de gedragsaanpassing het gevolg is van onbedoelde evolutie kan dit nadelige gevolgen hebben voor bedreigde diersoorten. Dat blijkt uit onderzoek van de Stichting Bargerveen, een onderzoeksinstituut gelieerd aan de Nijmeegse universiteit.

Nederland telt 350.000 kilometer aan sloten. Het overgrote deel daarvan wordt jaarlijks geschoond. Plantenresten en planten worden verwijderd om de doorstroming te bevorderen, maar tegelijkertijd verdwijnen onbedoeld ook veel dieren.

Omdat uit de visserij bekend is dat veelvuldig wegvangen van dieren tot genetische veranderingen kan leiden - zwaar beviste vissoorten planten zich op vroegere leeftijd voort dan niet beviste soorten en blijven kleiner - wilde bioloog Hein van Kleef nagaan of ook het schonen van sloten vergelijkbare bijeffecten heeft. Om dit te onderzoeken, koos hij voor slakken: door hun trage levenswijze verspreiden ze zich langzaam waardoor de gevolgen van ingrijpen in de leefomgeving goed zichtbaar zijn. Bovendien zijn slakken goed in aquaria te houden en dus goed te bestuderen.

Van Kleef ving poel- en posthoornslakken in vijf geschoonde en vijf ongeschoonde wateren. Een deel daarvan verhuisde naar aquaria zodat Van Kleef de voortplanting en het gedrag kon bestuderen. Een ander deel werd op alcohol gezet om ze op gewicht en grootte te meten. De onderzoeker: "Poelslakken uit geschoonde sloten blijken sneller te groeien en meer eierpakketten af te zetten. Voor die eieren en groei is extra voeding nodig. Daarin voorzien ze door meer tijd te stoppen in het verzamelen van voedsel. Ze nemen daarom meer risico's."

Belangrijk is of de veranderingen genetisch zijn of uitsluitend een tijdelijke aanpassing aan de omstandigheden. Van Kleef: "Op zich is meer tijd aan foerageren besteden in een geschoonde sloot niet nadelig. Er komen ook minder 'rovers' voor omdat door het schonen veel vissen worden weggevangen."

Anders wordt het als de veranderingen in gedrag het gevolg zijn van genetische wijzigingen door evolutie. Zodra de dieren vanuit de geschoonde sloot via de watergangen naar een natuurgebied verhuizen, lopen ze groot gevaar.

Van Kleefs onderzoek is slechts een pilot; meer onderzoek is nodig, ook al om te achterhalen of de slakkengenen wijzigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden