Een schipper met waanbeelden die de cel maar niet in kwam

Ondanks hoog recidive-risico kon Bart van U. zijn straf niet uitzitten

Tevergeefs probeert Bart van U. (39) vanaf 2012 achter de tralies te komen om zijn celstraf van drie jaar uit te zitten. De Rotterdamse schipper schrijft met zijn zussen een brief aan de staatssecretaris van veiligheid en justitie. Hij klopt aan bij de politie in Amersfoort en gevangenissen in Utrecht en Nieuwegein. Soms zonder zijn familie in te lichten. Dan vindt de zus bij wie hij inwoont een briefje: 'Ik ben naar de Gevangenis (probeer). Bart'.

De straf die Van U. wil uitzitten krijgt hij in 2012 opgelegd voor verboden wapenbezit. Na een anonieme tip heeft de politie bij hem thuis een heel wapenarsenaal aangetroffen: lichtkogels, lijnwerper, vuurwerk, gasrevolver, luchtdrukwapen, een metalen pijp met kruit en honderd patronen. Bij zijn arrestatie draagt hij een veiligheidsvest, een gaspistool en twee messen.

Op de zittingen dat jaar vertelt Van U. dat hij zich bedreigd voelt. "De dreiging waar ik bang voor ben is een combinatie van een islamitische dreiging en drugs", vertelt hij. En: "Onder de Canarische eilanden ligt een vulkaan die bij een uitbarsting tot een mega-tsunami zal leiden." Nader onderzoek weigert hij systematisch. "Psychologen vind ik freaky. (...) Ik vind mijzelf gezond."

Dat hij ondanks een blanco strafblad drie jaar cel krijgt opgelegd heeft te maken met het recidiverisico dat de rechter inschat als 'hoog'. "Hij is van mening dat hij het recht heeft om wapens te bezitten", staat in het arrest van 25 september 2012. "De verdachte lijkt confrontaties niet uit de weg te gaan. Deze confrontaties kunnen (...) fataal zijn voor zowel hemzelf als voor mogelijke slachtoffers."

Nog diezelfde dag gaat er een fax naar de politie in Rotterdam met een bevel tot gevangenneming. De wijkagent klopt hiervoor aan bij een gespecialiseerde eenheid, maar die kan niets uitrichten: Van U. zit op zee. Als hij tijdens de vaart in cassatie gaat, is het de politie niet duidelijk of Van U. de uitspraak van de Hoge Raad in vrijheid mag afwachten. De wijkagent krijgt niet veel later een andere functie.

Als Van U., plotsklaps naar Noorwegen vertrokken, na een half jaar financieel klem zit, haalt een zus hem in mei 2013 op. Het gaat niet goed met hem, maar hij weigert zich op te laten nemen. In oktober duikt hij met twee messen op bij de Israëlische ambassade in Brussel, in januari gooit hij onaangestoken vuurwerk bij een Rotterdams politiebureau naar binnen. "Als ik niet aangehouden word, ga ik strafbare feiten plegen zodat ik toch aangehouden word", dreigt hij.

Elf dagen later, 10 februari 2014, wordt oud-minister Els Borst (81) dood aangetroffen in haar garage in Bilthoven. Ze is met geweld om het leven gebracht. De volgende dag steekt Van U. vuurwerk af op de parkeerplaats van het hoofdpolitiebureau in Amersfoort. Agenten ontdekken bij het fouilleren twee messen en zetten hem vast. Hij wordt overgeplaatst naar een psychiatrisch ziekenhuis vlakbij Rotterdam, maar de rechter ziet geen reden hem langer vast te houden.

De dag dat hij vrijkomt, 17 februari, praat hij in zichzelf gekeerd met een wijkagent. Die houdt een ongemakkelijk onderbuikgevoel aan het gesprek over en legt een verband met de dood van Borst. Ze geeft dit door, maar haar zorg bereikt het team dat de zaak-Borst onderzoekt niet. Van U. was bij dat team wel bekend, maar niet in het bijzonder.

De tijd tikt door tot 7 januari 2015: de dag van de aanslag op het satirische Franse stripblad Charlie Hebdo, opgeëist door Al Qaida. Zijn familie denkt dat het zijn angst voor aanslagen dichtbij huis heeft gevoed. Drie dagen later komt zijn oudste zus Loïs met veertig messteken om het leven in de woning die ze deelt met Van U. Een vriendin die poolshoogte neemt kijkt door de brievenbus en ziet haar liggen.

De politie houdt Van U. een paar dagen later aan in Amsterdam. Hij legt een bekentenis af en zijn DNA levert een match op met celmateriaal uit de garage van Borst. De politie maakt het nieuws nog diezelfde maand bekend. Sindsdien zit Van U. vast, ruim twee jaar na zijn aanvankelijke veroordeling.

Deze reconstructie is gebaseerd op het rapport van de Commissie-Hoekstra.

Wat er moet veranderen volgens Hoekstra

Neem eerder DNA af... Neem niet pas na de veroordeling voor een misdrijf DNA af, maar bij voorlopige hechtenis. Alleen na een veroordeling belandt het DNA in de databank. Dit met het oog op de rechtspositie van de verdachte.

...desnoods in de rechtbank Neem tot er een nieuwe wet is direct na de veroordeling DNA af in de rechtbank zodat je geen celmateriaal misloopt.

Eén officier aanwijzen Maak één officier van justitie hoofdverantwoordelijk voor de behandeling van strafzaken. Bij de zaak over het verboden wapenbezit van Van U. waren acht of negen officieren betrokken.

Verplichte zorg bij gevaar Zorg voor een tijdelijke maatregel om zorg aan personen met psychische problemen die een gevaar voor anderen vormen en niet-vrijwillig aan behandeling willen meewerken te verplichten.

Eenduidig opsporen Zorg voor een eenduidige procedure voor het afgeven van een (inter)nationaal signaleringsbevel. Omdat Van U. niet in het opsporingsregister stond, kon de politie zijn schip niet achterhalen.

Betrek zorg en familie erbij Zorg dat zorgverleners goed inzicht krijgen in de informatie van politie en justitie. En maak gebruik van de informatie van familie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden