Een scheepsmagnaat naast Peking

HONGKONG - Pekings favoriet Tung Chee-wha is met een nog overweldigender meerderheid van stemmen dan verwacht, aangewezen als leider van Hongkong. De 59-jarige compromis-gezinde scheepsmagnaat neemt op 1 juli, als de Britse kroonkolonie overgaat in Chinese handen, het roer over van de Britse gouverneur, Chris Patten.

Een door Peking ingesteld 'Selectiecomité' van vierhonderd kiesmannen koos Tung met ruim 80 procent van de stemmen. Zijn twee mededingers, een rechter en een zakenman, deden voor spek en bonen mee. Zo'n veertig demonstranten, onder wie parlementariërs, hielden een luidruchtig protest voor het giganteske vergadercentrum. De leuzen uit hun megafoons ketsten af tegen de ongenaakbare glazen wand, dertig verdiepingen hoog.

De betogers vinden dat het Selectiecomité ondemocratisch tot stand is gekomen. Velen delen die klacht, maar weinig Hongkongers willen ervoor de straat op gaan. De eisen van de demonstranten - directe verkiezingen voor de post van Chief Executive en een open kandidaatstelling - zijn nu achterhaald door de feiten. Hongkong lijkt zich in het onvermijdelijke te schikken.

Tung heeft zich bij het publiek snel ontwikkeld van een volslagen onbekende tot een strenge schoolmeester die de kwaadste niet is. In de gemankeerde procedure is tenminste enige openheid betracht - méér dan in China gebruikelijk is, om nog maar te zwijgen over de benoeming door de Britse Kroon, waaraan Hongkongs gouverneurs hun mandaat altijd te danken hadden. Tung en zijn concurrenten zijn veel de straat opgegaan, al had de man in de straat geen stem.

De vragen in het Selectiecomité, en de antwoorden van de kandidaten, werden uitgezonden op tv. De verliezer, rechter Yang Ti Liang, ontpopte zich als een behoedzame criticus van Peking. Tung was vooral behoedzaam. “Mijn filosofie is dat je verplichtingen voorop moet stellen”, zei hij. “Niet dat je rechten moet vergeten, maar de twee moeten ten minste in balans zijn.” Die woorden sloten goed aan op de campagne waarmee China zijn burgers probeert op te stuwen tot grotere vaderlandsliefde.

Tung is niet echt groen in de politiek, maar werd nog nooit in een functie gekozen. Tien jaar geleden werd hij lid van een commissie, die Peking adviseerde over de Basic Law, de 'grondwet' die Hongkong de komende vijftig jaar een grote mate van autonomie in een kapitalistische economie garandeert. In 1992 bevorderde Peking hem tot regeringsadviseur. Ook gouverneur Patten stelde hem aan om zijn contacten in Peking. Tung waarschuwde Patten tegen diens plan om Hongkongs achterlijke politieke systeem te democratiseren. Maar Patten zette door, en forceerde een breuk met Peking die nooit meer werd hersteld. Tung bleef aan. Pas in juni dit jaar trad hij af, overladen met Patten's lof.

Patten en Tung komen van verschillende politieke planeten, maar ze kunnen goed met elkaar overweg. Tung stond, als vice-voorzitter van het Voorbereidend Comité, aan de wieg van hetzelfde Selectiecomité dat hem nu heeft gekozen. Dit comité gaat nu een nieuw parlement benoemen. Dat betekent moord op het geesteskind van Patten: het meest democratische parlement in de geschiedenis van Hongkong. De gouverneur heeft daarover herhaaldelijk zijn droefenis uitgesproken. Tung op zijn beurt verweet Patten dat hij tweedracht zaait onder het volk van Hongkong.

Uit zijn onenigheid met Patten blijkt dat Tung hoffelijk met andere meningen kan omspringen. Maar de kwestie zelf zegt ook veel over Tung. 'Consensus' is voor hem een sleutelwoord. “Consensus betekent geen zwakte”, zei Tung. “Strijd betekent geen confrontatie.”

Dat mag Peking graag horen. Minder gerust zijn de ijveraars voor meer democratie, die gisteren buiten stonden. Daarover om een reactie gevraagd, zei Tung joviaal dat protest en democratie bij elkaar horen. “Maar zelf bespreek ik problemen liever rustig aan tafel.”

Dat kan Tung, aan zijn kant van de tafel, makkelijk zeggen. Wie hem het voordeel van de twijfel gunt, meent dat hij zal schipperen tussen wat Hongkong wil en Peking toestaat. Wie minder gunstig over hem denkt, zegt dat hij zo veel mogelijk uit Pekings hand zal eten.

Pas sinds twee maanden is Tung fulltime-politicus: zijn baan bij zijn bedrijf, Orient Overseas, heeft hij opgegeven. Als scheepsmagnaat is Tung vriend van enkele groten der aarde. Bush en Shultz mag hij George noemen, meldt Newsweek. Ook in Londen, waar hij studeerde, beschikt hij over goede contacten.

Maar echt goed ligt hij in Peking. Tungs vader, die Shanghai ontvluchtte voor de communisten, hield zijn zaken en zijn weerzin gescheiden, en deed goede zaken met China. Tung erfde in 1982 zo'n 150 containerschepen en tankers, in een door de oliecrisis praktisch failliet bedrijf. Investeringen van onder meer China hielpen de zaak er weer bovenop. Critici vrezen dat Tung door de leningen met handen en voeten aan Peking is gebonden. Geen wonder dat China hem graag ziet als Chief Executive van wat straks de 'Speciale Administratieve Regio Hongkong' heet, menen zij. Maar Tung verzekert dat hij zich niet zal laten beïnvloeden door overwegingen van erkentelijkheid jegens voormalige geldschieters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden