Een schatkamer het: de zolder van Fiep Westendorp. Vol onbekende, tijdloze tekeningen. door G waar is door de tropen heen. Net als bij een slordige waterverftekening werd het

Gioia Smid, die de nalatenschap van Fiep Westendorp beheert, wist niet ze moest beginnen, toen ze in 2001 het oeuvre van Fiep ging archiveren. ,,Het was zo vol op die bovenverdieping. Dozen en zakken vol tekeningen stonden er, op de grond, op kasten, op het logeerbed. Toen ik onder het bed keek, zag ik er nog veel meer liggen. Ik trok een badkamerkastje open en dat puilde ook uit van de tekeningen. Als kunsthistorica wil je verantwoord te werk gaan, maar op dat moment wist ik werkelijk even niet waar ik moest beginnen.”

De in februari overleden tekenares Fiep Westendorp (1916-2004) bewaarde alles, zelfs de schetsjes die ze op de middelbare school in Zaltbommel maakte. Toen wist ze al dat ze illustrator wilde worden. Ze gooide nooit iets weg en lette er altijd op of ze haar tekeningen terugkreeg. Als haar illustraties waren verschenen in de Margriet of de Bobo, ging ze ze bij voorkeur persoonlijk ophalen. Smid: ,,Ze borg alles op in dozen en plastic zakken, maar enig systeem zat daar niet in.”

Zesduizend originele tekeningen vond Gioia Smid op de zolder van Fieps etage aan de Willemsparkweg in Amsterdam. Het zal nog jaren duren voordat ze allemaal zijn uitgezocht, gerestaureerd en gedigitaliseerd. ,,Er zitten dingen bij die ik nog nooit gezien heb, bijvoorbeeld illustraties die ze in 1964 maakte met Mies Bouhuys voor het blad Eva voor de serie Kabeltje. Prachtige kleurplaten en zo tijdloos. Ze heeft een schatkamer achtergelaten. Zo'n duizend tekeningen zijn vrijwel onbekend. We kunnen dus nog heel veel moois verwachten”, voorspelt Smid.

Het eerste voorproefje daarvan ligt nu in de boekwinkels: Pluk redt de dieren, een vervolg op de avonturen van het in 1971 verschenen boek Pluk van de Petteflet, waarvan inmiddels bijna een miljoen exemplaren zijn verkocht. Annie M. G. Schmidt schreef de Pluk-verhalen in de jaren 1968 en 1969 als wekelijks feuilleton voor de Margriet en Fiep zorgde voor de illustraties. Maar om onduidelijke redenen zijn de eerste elf hoofdstukken van deze reeks niet verwerkt in Pluk van de Petteflet. Smid vermoedt dat Annie Schmidt ze niet heeft opgenomen, omdat het boek anders te dik zou worden. Maar het zou ook kunnen dat ze dit verhaal erbuiten heeft gelaten, omdat het op zichzelf staat.

In Pluk redt de dieren rijdt Pluk als vanouds rond in zijn rode kraanwagentje, maar er duiken ook drie nieuwe personages op: het jongetje Spijtebijt en zijn pleegouders, de Canadese Griezelberen Moem en Psasj. Spijtebijt wordt snel driftig en gaat dan bijten, waar hij dan meteen weer spijt van heeft. Zijn bijterigheid is het gevolg van zijn opvoeding door twee beren. Op een dag komen Pluk en Spijtebijt in de grote klimaatexperimentenkas van de Weerman terecht. Pluk kijkt zijn ogen uit naar de Noordpool en de tropen, en naar het gematigde bos. Maar de recalcitrante Spijtebijt wil terug naar zijn pleegberen en bijt de Weerman in zijn duim. Van schrik rijdt deze met zijn jeep dwars door een glaswand met funeste gevolgen: alle klimaten gaan door elkaar lopen. IJsberen zitten onder de palmen en olifanten kleumen op ijsbergen. Het poolgebied vloeide een heel vies soepje. Pluk is vervolgens uren in de weer om met zijn kraanwagen alle dieren te redden en uiteindelijk naar hun eigen klimaat terug te brengen. Op een verdronken spin en twee bevroren vlinders na, brengt hij deze operatie tot een goed einde.

Smid ontdekte de illustraties die bij dit verhaal horen, toen ze bezig was met de voorbereidingen voor de grote overzichtstentoonstelling, die een half jaar voor de dood van Fiep werd geopend in de Kunsthal in Rotterdam. ,,Er kwamen toen allerlei tekeningen van Pluk tevoorschijn, die ik nooit eerder had gezien. Bijvoorbeeld van Pluk in een reddingshelikopter waar een tijger aan hangt. Ik vond ook illustraties in dezelfde stijl, waarvan ik de figuren niet eens kende, zoals die twee beren en dat bijterige jongetje. Ik ben toen naar het archief van Margriet gegaan en ontdekte zo dat Annie meer verhalen over Pluk had geschreven, die nooit in boekvorm verschenen waren. Die beren bleken Moem en Psasj te heten en het jongetje Spijtebijt. Het grappige is dat Annie en haar man Dick van Duijn zichzelf altijd Moem en Psasj noemen. En Annie typeerde zichzelf ook vaak als Spijtebijt, omdat ze nogal kon uitvallen, waar ze dan vervolgens prompt spijt van had.”

Met behulp van de oude tijdschriften ging Smid gericht op zoek naar de illustraties op de zolder van Fiep. Op één na heeft ze ze allemaal gevonden. Ze zaten in tien verschillende dozen. Die ene nog niet getraceerde tekening, waarop Pluk en zijn vriendjes op bezoek bij de kraakheldere mevrouw Helderder met mes en vork een appel zitten te eten, staat toch in het boek. ,,Die hebben ze aan de hand van de illustratie in Margriet kunnen bewerken.”

Gioia Smid ontmoette Fiep Westendorp twintig jaar geleden toen ze voor het Theaterinstituut een expositie maakte over het leven en werk van Annie M. G. Schmidt. Fiep en Annie werkten veertig jaar samen en waren hartsvriendinnen. Maar ze waren heel verschillend. ,,Annie was dol op publiciteit, Fiep wilde nooit in de schijnwerpers. Ze liet dat graag aan Annie over. Maar in dit geval ontkwam ze er niet aan. Ik ging bij haar op bezoek om originele illustraties te halen die ze had getekend voor de vele boeken die ze toen al samen hadden gemaakt. Ze bleek bij mij om de hoek te wonen. Dat buurtcontact is altijd gebleven. In 1992 heb ik haar geïnterviewd voor een documentaire over Annie M. G. Schmidt. Toen ze daarna steeds hulpbehoevender werd, ben ik ook boodschappen voor haar gaan halen en haar gaan helpen bij dingen die ze zelf niet meer kon.”

Een paar jaar geleden rees de vraag wat er moest gebeuren met haar omvangrijke oeuvre, als ze er niet meer was. ,,Fiep is nooit getrouwd geweest en had ook geen kinderen. In overleg met haar en de familie is toen een stichting opgericht waarin alle rechten zitten. De opbrengsten gaan naar culturele doelen die met kinderen te maken hebben. Dat wilde ze graag.” Smid beheert haar nalatenschap en heeft voorlopig nog jaren werk.

,,Prachtige kleurplaten maakte Fiep en zo tijdloos. Het meeste is nog zo fris. Daarbij is Pluk redt de dieren ook nog eens een superactueel milieuverhaal.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden