Een rusteloze strijd tegen lelijkheid

Voormalig familiebuiten Kasteel Heemstede redde ze van de ondergang en achter haar grachtenpand in Amsterdam herstelde ze de oude stadstuin in ere. Dorothy Beynes-Heijmeijer van Heemstede strijdt onvermoeibaar voor historisch groen en tegen de oprukkende Vinexwijken.

De tuin ligt er niet op z'n mooist bij, verontschuldigt Dorothy Beynes-Heijmeijer van Heemstede zich. In de driekantige bloemperken tussen strak geschoren buxushagen staat alleen wat vrouwenmantel. "We hebben net de Open Tulpendagen achter de rug. Een zee van kleuren golfde er toen door de tuin, maar ik heb de laatste bollen er net uitgetrokken. Nu zet ik er weer wat anders in."

Zo'n vijfhonderd bezoekers per dag hebben de tulpen bewonderd in de twintig meter diepe stadstuin achter het fraaie pand aan de Amsterdamse Prinsengracht. "Dat is weinig hoor. Tijdens de Open Tuinendagen komen er wel vijftienhonderd mensen per dag langs." Ze spreekt bescheiden over haar tuin. "Het is maar een kleintje, vergeleken met veel andere tuinen in de Amsterdamse grachtengordel. De huizen hier zijn namelijk maar vijf meter breed."

Dat er achter haar huis überhaupt een tuin ligt, is volledig de verdienste van de ondernemende Amsterdamse. "Toen ik in de jaren negentig dit huis kocht, zat er een enorme aanbouw aan vast, die vanaf de parterre de hele tuinruimte overkapte. Geen blaadje groen was er meer te bekennen. Als ik naar de makelaars had geluisterd, die mij indertijd aantrekkelijke voorstellen deden, had ik in de bedrijfshal beter een parkeergarage kunnen beginnen."

Maar al die, vaak ook nog illegaal geplaatste, foeilelijke aan- en uitbouwen achter Amsterdamse grachtenpanden zijn haar juist een doorn in het oog. Wie het geluk heeft een oud huis in de binnenstad te bezitten en te bewonen, zou juist de historie van zo'n unieke plek moeten respecteren, vindt ze, en het als een plicht moeten beschouwen om alles zoveel mogelijk in de originele staat terug te brengen en mooi te houden. Dus liet ze de afzichtelijke hal slopen en legde ze een fraaie stadstuin aan - met buxusheggen, geometrische bloemperken, schelpenpaden en een vijver met fonteintje - die goed past bij het uit 1701 daterende pand.

undefined

'Verfoeilijk'

Ook de voorkant van het grachtenpand werd in oude luister hersteld. Zo liet ze onder andere de gesloopte stoep naar de voordeur op 1-hoog terugkomen, inclusief de bijbehorende deurpartij met bovenlicht.

Graag zou ze nog de hoge schutting die haar tuin scheidt van de buren, weg willen hebben. "Meer natuur in de binnenstad is heel goed mogelijk, als om te beginnen al die verfoeilijke aanbouwen gesloopt zouden worden en schuttingen worden vervangen door mooie heggen."

Dorothy Beynes groeide op nabij het Vondelpark, in een groen deel van Amsterdam. Maar het waren vooral die heerlijke zomers in Houten die haar liefde voor de natuur bijbrachten. Net zoals de 17de-eeuwse Amsterdamse kooplieden verliet het gezin 's zomers de stad om de vakantie door te brengen in hun buitenhuis, Kasteel Heemstede in Houten, dat haar grootvader in 1919 had gekocht. De tuinen bij de in 1645 gebouwde buitenplaats hebben een roemrijk verleden; met Slot Zeist en Het Loo behoorden ze tot de belangrijkste lustoorden van Nederland in de Gouden Eeuw.

Toen haar grootvader het kasteel kocht, hadden de tuinen hun oorspronkelijke luister verloren. Veel bomen, beelden en follies waren door de tand des tijds aangetast, maar de nieuwe heren en vrouwen van Heemstede maakten er weer wat moois van, en voor Dorothy en haar broer en zus was er op de enorme buitenplaats meer dan genoeg te beleven.

Tot hun vader overleed en de familie zich genoodzaakt zag het huis met 5 hectare grond te verkopen. De rest van de grond bleef in hun bezit. "Mijn broer was de enige die er de financiën voor had, maar hij had geen belangstelling voor het huis en vertrok naar Frankrijk. Ik wilde het wel hebben, maar had geen geld", vertelt Dorothy Beynes met de spijt nog in haar stem. Ze konden het aan de straatstenen niet kwijt. Uiteindelijk is het kasteel in 1973 voor het luttele bedrag van 375.000 gulden verkocht aan de Stichting Medische Bibliotheek Amsterdam en de Medical Library Foundation Zürich.

"Achter die twee stichtingen zat één persoon, professor J.P. Schadé. Met hem is de ellende begonnen", zegt Dorothy Beynes. "Hij wilde er een medische bibliotheek in vestigen en een conferentieoord, althans dat zei hij. Het leek allemaal zo mooi: een keurige meneer in een krijtstreeppak. Hij zou het huis restaureren en kreeg daarvoor ook geld van Monumentenzorg. Maar die restauratie stelde niet veel voor en Monumentenzorg hield er ook geen controle op. Ik weet dat hij de buitenplaats eigenlijk voor goud geld had willen verkopen, bijvoorbeeld aan Heineken. Maar dat lukte niet, want het kasteel was niet goed te beveiligen."

undefined

Brand

Toen, op een kwade dag in januari 1987, brak er brand uit in het kasteel. Het interieur met de schitterende plafond- en muurschilderingen ging vrijwel volledig verloren. "Terwijl het huis in vuur en vlam stond, liep Schadé daar rond, met een rare snor op. Iedereen in de buurt zei dat hij het gedaan had. Op de televisie klaagde Schadé dat zijn hele bibliotheek was verbrand. Maar een week voor de brand was ik nog in het kasteel en toen was er geen boek te bekennen. Er lagen alleen twee Margrieten op de grond."

Schadé bleek het huis bovendien niet tegen brand te hebben verzekerd. "Monumentenzorg was er na de brand als de kippen bij om de kasteelruïne van de monumentenlijst te schrappen", vertelt Beynes. "En de gemeente Houten zag in het terrein van ongeveer 7 hectare een mooie kans om er een Vinexwijkje neer te zetten." Maar dat vreselijke lot mocht haar geliefde zomerresidentie niet treffen. Dus klom de vrouwe van Heemstede op de barricade om het huis voor de toekomst te behouden. "Ik heb vijftien jaar gestreden, met artikelen, gesprekken en televisieoptredens, en ook nog samen met een vriend een boek uitgegeven over de rijke historie van het kasteel, geschreven door Leo Wevers, als afstudeerscriptie architectuur."

Haar acties hadden succes: het buiten bleef op de monumentenlijst staan en in 1999 werd er een nieuwe eigenaar gevonden, Hans Ensing van bouwmaatschappij WCN, het latere Phanos. Met gebruikmaking van de tekeningen uit het boek van Wevers heeft Phanos in 2002 het exterieur van het buiten volledig gerestaureerd en de 5 hectare grote tuin in eenvoudige Franse stijl hersteld. Phanos vestigde er zijn kantoor en op de begane grond kwam een restaurant met een Michelinster. Eind goed al goed, zou je zeggen. Maar in 2012 ging Phanos failliet. Het restaurant is nog in bedrijf maar verder staat het kasteel leeg en moet er weer een nieuwe eigenaar worden gezocht.

undefined

Vastgoed

Dorothy Beynes had intussen niet stil gezeten. Na vijftien jaar foto- en modellenwerk bij grote couturiers als Max Heymans en Theresia Vreugdenhil - "ik heb ook nog geshowd op Drakensteyn" -, drie jaar Parijs en een paar jaar in de bejaardenzorg, overleed haar moeder. "Toen ben ik in het vastgoed gegaan. Mijn vader had een paar huizen in Amsterdam. Van het geld dat ik erfde, heb ik mijn broer en zus uitgekocht. Die huizen knapte ik op en ben ik gaan verhuren. Vijftien jaar heb ik een vastgoedbedrijf gehad. Toen heb ik alles verkocht."

Van de opbrengst kon ze de Prinsengracht kopen en restaureren, en richtte ze in 1996 de Stichting Heijmeijer van Heemstede op, die zich inzet voor behoud van het historisch aanzien van de Amsterdamse binnenstad. Negen middeleeuwse stadspoortjes zijn al gered. En samen met de Vrienden Binnenstad zorgde Dorothy Beynes ervoor dat er weer kroonlantaarns staan langs de grachten en op pleinen.

Ook in Houten wilde ze redden wat er te redden viel van het historische familiebezit. Samen met anderen richtte ze een stichting op voor het behoud van de tuinen van Kasteel Heemstede. "Van herstel van de tuinen is tot nu toe niet veel terechtgekomen, maar we hebben wel historisch grondonderzoek kunnen laten doen. Daarbij zijn onder andere fundamenten van een oude fontein en een schelpengrot tevoorschijn gekomen."

Vervolgens kocht ze de 19de-eeuwse boerderij terug die naast Kasteel Heemstede ligt. "Mijn moeder had de boerderij destijds verkocht aan een boer en ik had het eerste recht op koop, als de boer zou stoppen." Na - helaas - twee jaar procederen tegen de boer, die zich niet aan de afspraak wilde houden, had ze de boerderij inclusief anderhalve hectare grond in handen, voordat projectontwikkelaars er een leuk wijkje konden neerzetten.

Alle hallen, schuren en hokken die de boer had neergezet, werden gesloopt en de grond geschoond. Daarna liet ze de boerderij in oude glorie restaureren en legde ze bij 'Hoeve Dorothea' een mooie bloementuin aan. "Bovendien heb ik er monumentengrond van gemaakt, net als de rest van de buitenplaats." Of het ooit lukt ook de historische tuinen van Heemstede in ere te herstellen, zal de toekomst leren. Aan de tomeloze inzet van Dorothy Beynes- Heijmeijer van Heemstede zal het niet liggen.

Na lang procederen had ze de boerderij in handen, voordat een projectontwikkelaar er een leuk wijkje kon neerzetten

Dorothy Beynes-Heijmeijer van Heemstede in de tuin van Kasteel Heemstede.

Bovenaanzicht van de 'Heerlykheyt Heemstede' in Houten, op een prent uit circa 1700.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden