Een rupsje per post wordt al beboet

De Braziliaanse wet scheert wetenschappers en criminelen over één kam. Maar criminelen ontkomen aan vervolging, wetenschappers niet.

Marc van Roosmalen, de primatoloog die in de Braziliaanse Amazone tot 14 jaar is veroordeeld wegens biopiraterij, is een zondebok in een regio waar de wetteloosheid vaak overheerst. Daar zijn wetenschappers het over eens.

„Het verkopen via internet van namen van diersoorten die Van Roosmalen de afgelopen twintig jaar in de Braziliaanse Amazone heeft ontdekt en het houden van apen zonder vergunning – dat is misschien ethisch niet helemaal correct, maar 14 jaar cel is belachelijk”, zegt Marinus Hoogmoed, voormalig directeur van het Nationaal Natuurhistorisch Museum in Leiden en nu als vrijwilliger werkzaam in de Amazone voor het wetenschappelijk onderzoeksmuseum Emílio Goeldi in Belém (Pará).

Het grote probleem is dat de uitvoerders van de Braziliaanse wet geen onderscheid maken tussen criminelen en wetenschappers. De Braziliaanse Sociëteit voor de Wetenschap, die afgelopen dagen een congres hield in Belém, heeft Van Roosmalens zaak aangegrepen om alarm te slaan. Fysicus Ennio Candotti, tot afgelopen weekeinde de voorzitter van de Braziliaanse Sociëteit: „Veel collega’s die met Van Roosmalen hebben samengewerkt, bevestigen dat hij nooit te kwader trouw heeft gehandeld. Het probleem zit hem in de wetgeving. Wetenschappers worden net zo aangepakt als criminelen. Dat is funest voor het onderzoek. Sommige wetenschappers zien al af van bepaalde onderzoeken.”

Van Roosmalens veroordeling is héél extreem, maar er zijn meer voorbeelden. Candotti: „Zoals de bioloog Carlos Jared van het onderzoeksinstituut Butantan, die vorig jaar tot een hoge boete is veroordeeld omdat hij een paar rupsjes naar een collega in Duitsland stuurde met wie hij samenwerkte. Die krijgt geen vergunning meer voor elkaar. Terwijl hij al zijn gegevens, telefoon, adres, bij het postpakket had gedaan. De pers zat er bovenop.”

En dat terwijl misdadigers vaak op grote schaal illegaal dieren exporteren. Het ontbreekt de Ibama, de milieu-inspectiedienst die bovendien bekend staat om zijn corruptie, aan middelen om dat goed in de gaten te houden. Candotti: „Punt is dat de Amazone zo groot is en het zo moeilijk is om overal te zijn. We hebben bijvoorbeeld maar 2000 wetenschappers in een gebied dat groter is dan Europa. Daar zijn er 100.000, en dat aantal hebben we nodig. Het gaat om kennisuitbreiding.”

Vandaar dat de Braziliaanse Sociëteit voor de Wetenschap in hoofdstad Brasília bezig is met een lobby om de wet op biopiraterij om te zetten naar een goede wetgeving. Er ligt al een presidentieel besluit voor een nieuwe wet. Daarin moet meer flexibiliteit worden opgenomen voor wetenschappelijk onderzoek, bepleiten de wetenschappers.

Tegelijkertijd wil de Sociëteit Van Roosmalen een nieuwe advocaat aanbieden. Candotti: „Het lijkt er namelijk ook op dat de verdediging het helemaal heeft laten afweten.”

Maar Van Roosmalens noodkreet dat hij een politiek vervolgde zou zijn, noemt zoöloog Marinus Hoogmoed onzin: „Hij heeft het nu over sojaboeren die hem zouden vervolgen, maar in de provincie Amazonas zijn helemaal geen sojaplantages. Die noemt hij omdat hij weet dat zoiets goed valt bij het publiek, dat constant over slechte soja uit de Amazone hoort.” Volgens hem zijn ook de houtkappers daar relatief rustig.

„Van Roosmalen heeft te veel aan zelfpromoting gedaan”, stelt hij. „Daar is die titel ’held van de planeet’ van Time Magazine in 2000 ook uit voort gekomen.” Volgens hem is het ontdekken van een paar apen helemaal niet uitzonderlijk. Wetenschappers ontdekken nog altijd honderden soorten, zegt hij. „Maar apen hebben nou eenmaal een hoog aaibaarheidsgehalte. Punt is dat Van Roosmalen erin is gaan geloven en het contact met de werkelijkheid enigszins is verloren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden