Een rollende sneeuwbal van moord en ellende

FARGO; Regie: Joel Coen. Met William H. Macy, Frances McDormand, Steve Buscemi, Peter Stormare. Te zien in tien bioscopen.

MARK DUURSMA

Dat is allemaal de schuld van Jerry Lundegaard (William H. Macy), de schlemielige autoverkoper die zijn vrouw wil laten ontvoeren, zijn rijke schoonvader wil laten betalen en zijn schulden wil kunnen afbetalen. Hij huurt de verkeerde mensen, ze verknallen de klus en alles loopt fout. Alleen sheriff Marge Gunderson (Frances McDormand), zeven maanden zwanger maar volop in functie, is dan nog in staat om de sneeuwbal van moord en ellende tot stilstand te brengen. Hardnekkig achtervolgt ze elk spoor, ondertussen haar sullige echtgenoot en haar straffe eetritme niet vergetend. Haar onbevangenheid is de enige humane oase in deze groteske wereld van verkilde emoties.

Briljant geschreven, fantastisch geacteerd, met flair geregisseerd, 'Fargo' is weer een heus filmfeest van de gebroeders Joel en Ethan Coen. Zes films maakten ze tot nu toe, en elke film dingt naar het etiket magnum opus: 'Blood simple' (1985), 'Raising Arizona' (1987), 'Miller's crossing' (1990), 'Barton Fink' (1991), 'The Hudsucker proxy' (1994) en nu 'Fargo'. Net als Martin Scorsese kunnen de Coens in hun werk niet verhullen dat ze de filmgeschiedenis uit hun hoofd kennen, dat ze gek zijn op het medium en dat ze zich bij hun vondsten zitten te verkneukelen van de pret. Het maakt hen poulairder bij critici dan bij het grote publiek, en bekender in Europa dan in Amerika, maar ze hebben wel een vooraanstaande plaats verworven in de Amerikaanse cinema.

Het leek zo'n essentieel verschil tussen 'Fargo' en de vorige films: voor het eerst maakten de Coens gebruik van een true story, in plaats van zelf alles te verzinnen. Het is weliswaar een krankzinnig verhaal, maar is de werkelijkheid niet altijd nóg vreemder dan fictie? De true story-mythe werd echter geleidelijk ontmaskerd en onlangs schijnt Joel Coen tijdens een lezing op een Australische filmschool te hebben toegegeven dat de gebeurtenissen uit 'Fargo' nooit hebben plaatsgevonden. Tijdens ons gesprek in Cannes, in mei van dit jaar, hebben de broers dus glashard zitten liegen. Jaren geleden hadden ze het verhaal gehoord van iemand die nog in Minnesota woont, zeiden ze toen. De verhaallijn was authentiek, alleen de personages en de details zouden zijn verzonnen.

Joel, schrijver en regisseur, was zelfs niet te beroerd om toe te lichten wat het voordeel was van het werken met een true story. “Het biedt de mogelijkheid om het verhaal anders te structureren, zonder dat de verwachtingen van het publiek worden gefrustreerd. Aan een true crime story stellen ze andere eisen dan aan een thriller: bij een thriller ben je minder vrij, alles dient bij te dragen aan de plot. Hier konden we elementen toevoegen die niet direct belangrijk zijn voor het verhaal, gewoon omdat we het leuk vonden. Ook konden we bijvoorbeeld onze heldin pas introduceren terwijl de film al halverwege is. We waren niet gebonden aan genre-kenmerken.” Ook qua stijl zijn er volgens Joel consequenties: de toon is droog en observerend, de camera houdt meer afstand, is minder deelnemer dan voorheen.

Achteraf is de misleiding rond het waargebeurde gegeven een prachtige grap, geheel in stijl met het constante spel van de Coens met genres, verhalen en geloofwaardigheid. Ook al is alles aan 'Fargo' verzonnen, het maakt Joels pleidooi voor de true crime story niet minder geldig. De Coens hadden kennelijk zin in het true crime-genre en de vrijheid die dat genre hen bood. Dat het een uiterst inventieve parodie zou worden, hadden we vantevoren kunnen weten. 'Fargo' maakt korte metten met televisie-bloedzuigerij à la '06-11' door precies het omgekeerde te doen: in plaats van klein leed op te blazen wordt het gruwelijke zo alledaags gemaakt, dat het absurd wordt. Dat er flink wat bloed vloeit in de geestigste film van het jaar, blijft een vreemde gewaarwording.

Van een morele barrière hadden de broers geen last, van boodschap of maatschappelijk commentaar willen ze niets weten. Ethan, schrijver en producent, is elke keer weer verbaasd als hun werk wordt opgevat als een culturele kritiek op de Amerikaanse samenleving. “Van mij mogen ze, maar zelf zien we dat absoluut niet. Ik denk alleen aan een verhaal als verhaal, niet als een middel om ideeën door te geven. Onze films richten zich juist op het specifieke, niet op het maken van algemene statements.” Paradoxaal genoeg is dat wellicht de verklaring voor het fenomeen. Ethan: “Wij kiezen voor hele specifieke lokaties en dat is veel interessanter dan zo'n Hollywoodfilm die zich overal kan afspelen of zogenaamd in Seattle speelt omdat de 'Needle' even in beeld komt. Omdat je zo duidelijk kunt zeggen dat het Minnesota of Texas is, wil men graag algemene conclusies trekken.”

Dat de Coens zelf zijn opgegroeid in een voorstad van Minneapolis en een flink deel van de cast uit de regio afkomstig is, maakt de alom aanwezige lokatie extra overtuigend. Fargo in North Dakota en Brainerd in Minnesota, troosteloze gehuchten met veelzeggende namen als je ze doormidden knipt, spelen een belangrijke rol in de film. Naast parka's en oorwarmers zorgen vooral de lokale uitdrukkingen voor een uitgesproken en hilarische couleur locale. Terwijl de muzak klinkt, wordt het politiewerk bepaald door 'okey dokey' en 'thanks a bunch'. Vragen worden eindeloos bevestigd met een langgerekt 'jaah', vermoedelijk ook een erfenis van de Zweedse voorouders.

Sommige mensen vinden de Coen-films te kunstmatig, teveel tot in alle details ontworpen op de tekentafel. Zij zijn blij met 'Fargo', omdat het een terugkeer betekent naar de realistische kleinschaligheid van 'Blood simple'. Zelf vinden de broers van niet: dat was een warmbloedig melodrama, dit is een kil misdaadverhaal. Mag 'Fargo', na het commercieel geflopte en bij uitstek kunstmatige 'The Hudsucker proxy', worden opgevat als afscheid van die stijl? Joel: “Nee, zeker niet. Het is alleen een tijdelijke reactie op die film, omdat we niet steeds hetzelfde willen doen. Maar hierna gaan we weer lekker een kunstmatige film maken, zeker weten. You know, we are big boosters of artificiality!” Pas nu, met het vermeende realisme van 'Fargo' in de prullenbak, is duidelijk waarom de twee broers bij die woorden zo hard moesten lachen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden