Een rijk meisje, dat helpt

'Spaanse klassieker over arm en rijk heeft nog niets van zijn explosieve kracht verloren'

Spanje, de jaren vijftig. Manolo, een brutale sloeber uit het arme zuiden, wil niets liever dan hogerop komen in het leven. Gedreven door een romantisch jeugdvisioen van weelde en geluk trekt hij naar het rijke Barcelona.

Daar weet hij een verhouding te krijgen met Teresa, een mooie studente uit de Catalaanse bourgeoisie. In zijn ogen belichaamt zij alles waar hij naar hunkert in zijn schamele immigrantenbestaan. Het rijke meisje is de poort naar een goede baan, een luxueus leven, voorspoed en verfijnde omgangsvormen. Teresa op haar beurt beschouwt Manolo als een echte links-radicale arbeider, en dat vindt zij juist interessant. Mooi meegenomen is zijn aantrekkelijke verschijning.

Dat moet wel bijna slecht aflopen. En inderdaad: Manolo belandt in de gevangenis en Teresa trouwt uiteindelijk met iemand uit haar eigen kringen.

Het lijken de ingrediënten van een sentimentele liefdesroman, maar dat is deze Spaanse klassieker uit 1966 allesbehalve.

Om te beginnen is er de mateloos intrigerende hoofdpersoon Manolo Reyes. Berekenend stippelt de mooie jongen zijn weg uit naar de verovering van Teresa. Daarbij schuwt hij list en bedrog niet, want "hij had de leugen even hard nodig als het brood dat hij at en de lucht de hij inademde". Manolo bevindt zich daarmee in het goede gezelschap van andere gedenkwaardige personages, de sociale klimmers die in de negentiende eeuw werden vereeuwigd door Stendhal en Balzac. Net als Julien Sorel ('Het rood en het zwart') en Eugène de Rastignac ('Vader Goriot') is Manolo een complex personage. Uiteindelijk raakt hij zo verstrikt in zijn eigen leugens dat hij zijn eigen graf graaft.

Zijn mislukking is tragisch. Niet zozeer omdat Manolo wel degelijk oprecht verliefd geworden is op Teresa, als wel vanwege zijn onalledaagse doorzettingsvermogen. Terwijl de mensen in zijn omgeving de wijk niet uitkomen en berusten in hun miserabele bestaan, zet hij alles op alles om daaraan te ontsnappen. Hij doet dit helemaal in z'n eentje en dat maakt hem ondanks het falen van zijn onderneming tot een held.

Ook zijn scherpe, cynische blik draagt daartoe bij. Terwijl Teresa hem lange tijd voor een echte arbeider houdt, heeft Manolo al snel in de gaten dat het politieke idealisme van zijn vriendin en haar medestudenten een luxe farce is. Dat vernemen we overigens niet direct van hem, maar van de anonieme verteller, die duidelijk meer respect heeft voor Manolo dan voor zijn bourgeoismeisje.

Uit deze prominent aanwezige stem klinkt weerzin tegen het geflirt met het marxisme waar Teresa's kringetje zich mee bezighoudt, dezelfde weerzin die Manolo zelf misschien voelt, maar die zou nooit dezelfde barokke taal gebruiken als de verteller: "Aan het kruis genageld, met aan de ene kant de schitterende historische ontwikkeling en aan de andere kant de gruwelijke fabriek van pappie, dragen deze rijkeluiskinderen offervaardig, weerloos en berustend hun slechte geweten zoals kardinalen hun purperen mantel."

Met deze roman, zijn derde, vestigde Marsé zijn reputatie. Spaanse romans waren in die tijd vooral eenvoudig en duidelijk. Marsé's gelaagde taal, zijn genuanceerde karaktertekening en zijn complexe en bijtende visie op de Spaanse samenleving vielen op.

De Peruaanse Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa herkende het grootse van Marsé's roman onmiddellijk. In een lange, laaiend enthousiaste recensie omschreef hij die destijds als 'een sarcastische explosie in de moderne Spaanse roman'. In de bijna vijftig jaar die inmiddels zijn verstreken heeft hij alleen maar meer gelijk gekregen.

Juan Marsé: De laatste middagen met Teresa. Uit het Spaans vertaald door Mariolein Sabarte Belacortu. Signatuur, Amsterdam; 399 blz. € 22,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden