Een remedie tegen onze natuurlijk neiging om op safe te spelen: leve de miskleun

Nassim Nicholas Taleb: Antifragiel. Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam. 521 blz, euro 29,95.

De schrijver
Theorie en praktijk vullen elkaar perfect aan bij Nassim Nicholas Taleb. Als hoogleraar aan de New York University doet hij onderzoek naar het toeval. Daarnaast is hij belegger en voelt hij het onmiddellijk in zijn portemonnee als markten zich onvoorspelbaar gedragen. Bij het grote publiek brak hij door met 'De Zwarte Zwaan' (2008), een dikke pil over 'de impact van het hoogst onwaarschijnlijke'. Met 'Antifragiel' (2013), zijn nieuwste boek, heeft hij een even kloek vervolg geschreven.

Zijn ambitie
De chaos rehabiliteren. Een rehabilitatie is hard nodig, want doorgaans schieten we in de stress als zich iets onverwachts voordoet. Terwijl we precies de omgekeerde houding moeten nastreven, aldus Taleb. Probeer de onvoorspelbaarheid te benutten, misschien zelfs te koesteren, in plaats van je ervoor te verstoppen. 'Sommige dingen zijn gebaat bij schokken,' zegt hij in 'Antifragiel', 'ze groeien en bloeien bij veranderlijkheid, toevallige variatie, wanorde en stressoren, en houden van avontuur, risico en onzekerheid.'

Het resultaat
Een betoog dat ons met andere ogen naar de werkelijkheid laat kijken. Wanneer is iets fragiel? Daarvan is sprake als het met fluwelen handschoenen moet worden aangepakt. Taleb noemt als voorbeeld een pakketje met breekbare inhoud dat je wilt versturen. Ter bescherming kunnen we er bubbeltjesplastic in doen. Zo kan het tegen een stootje en maken we het, aldus Taleb, robuust. Ogenschijnlijk is robuust het tegenovergestelde van fragiel, maar er is nog een derde categorie. Er zijn ook gevallen waarin een ruwe behandeling een heilzaam effect heeft. Dan is er sprake van antifragiliteit. Het meest ingeburgerde voorbeeld dat Taleb aanvoert is vermoedelijk de evolutie. Hoe belanden biologische soorten op een hoger ontwikkelingspeil? Niet doordat organismen ontzien worden, maar juist doordat ze op de proef worden gesteld. Door de kou, vijanden, voedselschaarste. In zekere zin is Talebs boek één lange uitwerking van de beroemde uitspraak van Friedrich Nietzsche: 'Wat me niet doodt, maakt me sterker.'

Meest praktische inzicht
De evolutie mag verhelderd zijn, het is ook een ver-van-mijn-bedshow. Hoe komen we in het dagelijks leven in aanraking met antifragiliteit? In de proloog geeft Taleb een lange lijst met praktische voorbeelden. Zo plaatst hij het banksysteem in de categorie 'fragiel'. Eind 2008 zagen we één bank het halve financiële bestel in zijn val meesleuren. Zo hoeft het niet te gaan. Silicon Valley - in de categorie 'antifragiel' - gedijt namelijk ontzettend goed bij flaters en miskleunen. Heel veel IT-bedrijfjes gaan kopje onder. Tegelijk dragen zij bij aan de avonturiersmentaliteit die ons succesnummers als Apple, Google en Facebook heeft gebracht. Maar eigenlijk ligt het al besloten in het motto dat op die paar vierkante kilometer aan de Amerikaanse westkust geldt: 'Fail fast' en 'Be foolish'.

Reden om het boek niet te lezen
Vanwege het literatuurderige toontje dat Taleb aanslaat. Hij doet net iets te hard zijn best om zijn betoog persoonlijk te maken en vol couleur locale te stoppen. Dit resulteert doorgaans in terzijdes die smoren in irrelevantie. Ergens zet hij uiteen wat het begrip 'domeinafhankelijkheid' inhoudt. Dit doet hij aan de hand van een anekdote over iemand in wie hij onmiddellijk een bankier herkent. 'Ik merk meteen of iemand bankier is, omdat ik allergisch ben voor bankiers; zelfs mijn ademhaling raakt van slag.' Mede door dit soort overbodige opmerkingen is 'Antifragiel' zo dik geworden. In 200 pagina's had hij ook kunnen zeggen waarvoor hij nu ruim 500 bladzijdes uittrekt.

Reden om het wel te lezen
Het boek is een remedie tegen onze natuurlijk neiging om op safe te spelen. Iets waardevols willen we beschermen en doorgaans komt dan de regelgeving op gang. Taleb leert - zie de evolutie, zie Silicon Valley - hoe nuttig het is om dingen op hun beloop te laten. Leve de miskleun, zouden we zijn filosofie kunnen samenvatten.

Trouw tipt
1. Religie zonder God Theo de Boer en Ger Groot

2. Schuldgevoel Coen Simon

3. Antifragiel Nassim Nicholas Taleb

4. Verre velden Ton Lemaire

5. Neurofilosofie van de geest (cd) Herman Philipse

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden