Een referendum verkleint de kans op een fusie tussen Enschede en Hengelo

ENSCHEDE, HENGELO - De verkiezingen voor de Tweede Kamer krijgen volgend jaar op 3 mei voor de inwoners van Enschede en Hengelo een extra demensie. De twee grootste steden van Twente koppelen aan de parlementsverkiezingen een referendum, waarin de inwoners zich kunnen uitspreken voor of tegen de voorgenomen fusie van beide steden.

Met het houden van een referendum komen de gemeenteraden van beide steden tegemoet aan de steeds luider wordende roep van de bevolking om nauw betrokken te worden bij het emotioneel geladen fusieproces. De politiek blijft echter het laatste woord houden. “Het gaat om een raadplegend referendum. Het is uiteraard de bedoeling dat beide gemeenteraden zich bij het nemen van een fusiebesluit laten leiden door de uitslag van het referendum, maar verplicht zijn ze dat niet”, verduidelijkt burgemeester H. Wierenga van Enschede.

Met de stedenfusie, waarover beide colleges van b & w in maart in prinicipe overeenstemming hebben bereikt, zou er een gemeente ontstaan die qua omvang (225 000) inwoners) de vijfde stad van Nederland wordt.

En dat betekent, is de verwachting, meer geld en faciliteiten van het rijk. Beide gemeentebesturen beseffen dat de vraag of men er in zal slagen om de inwoners van de voordelen van de fusie te overtuigen waarschijnlijk van doorslaggevend belang zal zijn.

Ook de raadsfracties willen harde cijfers zien. En daarop is voorlopig nog het wachten. Burgemeester Wierenga berekende weliswaar, dat de fusie op jaarbasis minstens 20 miljoen gulden aan extra financien in het laadje zal brengen, maar aan de 'hardheid' van dat bedrag wordt door sommigen getwijfeld. Wierenga: “Die berekening is gebaseerd de financiele voordelen die het samengaan van de gemeentelijke diensten van beide steden oplevert. Dat zal ongeveer twaalf miljoen gulden per jaar zijn. Daarnaast hebben onze ambtenaren in Den Haag te horen gekregen, dat de uitkering uit het gemeentefonds met zes miljoen omhoog zou gaan, en dat we bij een fusie op een bedrag van 50 miljoen ineens zouden kunnen rekenen. Als je die 50 miljoen op rente zet, levert dat ook een miljoen of vier op. Vandaar die 20 miljoen gulden.”

De gewezen Amsterdamse wethouder, Walter Etty, en het organisatiebureau Twijnstra/Gudde hebben opdracht gekregen de door Wierenga op de achterkant van de sigarendoos gemaakte berekeningen te onderbouwen. Etty doet dit a raison van 2350 gulden per dag namens het adviesbureau AEF, en heeft nog minstens tot oktober de tijd nodig. In totaal fourneerden de gemeenteraden van Enschede en Hengelo een half miljoen gulden om een goed onderbouwd rapport te krijgen, waar men in Den Haag en bij de eigen bevolking mee voor de dag kan komen. Dat zal hard nodig zijn, want emotioneel ligt de fusie vooral in Hengelo moeilijk.

Dat bleek onlangs nog eens op de voorlichtingsavonden voor de bevolking.

Waar in Enschede nog geen tien (!) van de 145 000 inwoners de moeite namen om naar de Twentsche Schouwburg te komen, moest men bij beide Hengelose sessies stoelen bijplaatsen. Vooral oudere Hengeloers ligt de gedachte, dat zij straks in een gemeente wonen met Enschedeers zwaar op de maag. De angst te worden vermorzeld door het veel grotere Enschede is alom aanwezig. Enschede wordt door de tegenstanders vooral inhaligheid verweten. “Dat is in 1954 begonnen met het weglokken van het betaalde voetbal uit Hengelo, en gaat nog steeds door.”

Met het houden van een referendum lijkt de kans op een Hengelo's 'nee' ook aanzienlijk gestegen. Uit een door de regionale krant Tubantia in mei gehoudenden enquete onder 350 personen blijkt, dat de 'Dubbelstad' aan steun verliest. Het aantal uitgesproken voorstanders van de fusie is in vijf jaar gedaald. Kon de samenvoeging in 1988, toen de plannen werden gelanceerd, nog op steun van 34 procent van de bevolking rekenen, nu is nog slechts 19 procent voor. Het aantal tegenstanders is gelijk gebleven, terwijl het aantal twijfelaars sterk is toegenomen; 46 procent van de bevolking van beide steden heeft nog geen standpunt bepaald.

Verontrustend voor de bestuurders die de fusie een warm hart toedragen, is echter dat slechts 13 procent van de Hengeloers te kennen heeft gegeven voor te zijn. Ook burgemeester Wierenga van Enschede is er niet helemaal gerust op. Hij houdt zich echter op de vlakte door te constateren, dat “het initiatief om een referendum te houden in Hengelo is gekomen van de tegenstanders. Aan de andere kant zeg ik: binnen de Hengelose gemeenteraad was een fusie vijf jaar geleden nauwlijks bespreekbaar. Nu denkt men daar toch een stuk genuanceerder over, terwijl het Hengelose college van b & w voor is.”

Bij de voorstanders van de fusie heerst de angst, dat emotie de doorslag zal geven bij het referendum. Wierenga is dan ook allerminst blij met deze manier van volksraadpleging, die wel als de opperste vorm van democratie wordt gezien. “Ik vind dat er bij een referendum sprake moet zijn van een overzichtelijk geheel. Maar deze stedenfusie is dermate complex, dat mensen die zich niet uitgebreid in de materie hebben verdiept er nauwelijks een afgewogen oordeel over kunnen uitspreken.”

Politiek gezien heeft de stedenfusie nog maar een slachtoffer geeist.

Voorzitter Van Urk van de Hengelose D66-raadsfractie liet afgelopen voorjaar weten een sterk regionaal bestuur te prefereren boven de 'Dubbelstad'. Van Urk werd door zijn fractie teruggefloten en trad af.

Ook fractieleider Dick Buursink van de Enschedese PvdA moest vorige maand terugkeren op zijn schreden, na eerst te hebben verklaard, dat hij en een deel van zijn fractie geen been meer in de fusie zien. Buursink zei het tijd te vinden om een punt achter de besprekingen te zetten, omdat het hele fusieproces te lang duurt, geen uitzicht biedt op direct succes en al evenmin op extra geld uit Den Haag. Wierenga: “Buursink heeft hiermee de PvdA meer schade heeft berokkend dan het fusieproces.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden