Een referendum dat Griekenland zich niet echt kan veroorloven

Een medewerker van een Grieks stembureau in Athene schroeft een stembus in elkaar voor het referendum van komende zondag.Beeld reuters

Het Griekse referendum van komende zondag is niet alleen politiek omstreden vanwege de ingewikkelde vraagstelling, ook de organisatie ervan is controversieel. En het kost veel geld, minimaal 20 miljoen euro en mogelijk meer dan 100 miljoen, afhankelijk van hoe je telt. Geld dat Griekenland eigenlijk niet heeft.

Het armlastige Griekenland gaat komende zondag naar de stembus voor een referendum over de vraag of de laatste voorstellen van de geldschieters van Griekenland geaccepteerd moeten worden of niet.

Een ja-stem wordt gezien als een stem voor het standpunt dat Griekenland in de eurozone moet blijven, en dat de Grieken akkoord gaan met de verdere bezuinigingen en hervormingen die de geldschieters voorstellen. Een nee-stem - de voorkeur van de linkse Griekse regering - zal algemeen worden opgevat als een keuze voor het verlaten van de eurozone, een 'grexit'.

Ingewikkelde vraag
Het referendum werd een week geleden onverwacht aangekondigd door premier Alexis Tsipras, wat tot nogal wat kritiek leidde. Normaal gesproken zou er tussen de aankondiging en de stemdag veel meer tijd moeten zitten, minimaal een maand, zodat voor- en tegenstanders de tijd krijgen om campagne te voeren en hun argumenten toe te lichten.

Ook de vraagstelling is ingewikkeld (zie kader). Doorgaans is een referendumvraag kort, helder en eenduidig, zoals enige tijd geleden bij de volksraadpleging in Schotland. Toen werd simpelweg gevraagd: 'Zou Schotland een onafhankelijk land moeten zijn?'

De Griekse vraag telt meer dan 70 woorden en is zo geformuleerd dat critici zich afvragen of veel Grieken eigenlijk wel begrijpen waar ze nou precies voor of tegen stemmen.

Een versgedrukt referendumbiljet in de Griekse Staatsdrukkerij.Beeld epa

Grondwet
Dat vonden ook twee Grieken die daarover een zaak hebben aangespannen bij de Griekse Raad van State. Zij vroegen de hoogste Griekse bestuursrechter het referendum te verbieden omdat volgens hen in de Griekse constitutie staat dat er geen referenda mogen worden gehouden over financiële vraagstukken. Maar de rechter heeft deze eis vandaag afgewezen.

Interessant is ook dat de Griekse regering de invulvakjes 'ja' en 'nee', die doorgaans in die volgorde staan, heeft omgedraaid. De eigen voorkeur van de Griekse regering - een tegenstem - staat nu bovenaan.

Kosten
Dan zijn er nog de hoge kosten van de hele operatie. Voor een referendum moet veel van stal gehaald worden; stemlokalen, stembussen en de stembiljetten die gedrukt moeten worden. Die moeten vervolgens op tijd bezorgd worden bij de stemlokalen. Ook moeten waarnemers worden ingeschakeld om op eventuele fraude te kunnen controleren.

Voor dit referendum wordt gebruik gemaakt van dezelfde waarnemers en de 19.000 stembureaus die in januari ook zijn ingezet bij de parlementsverkiezingen. Die werden toen gewonnen door Tsipras' radicaal-linkse partij Syriza.

20 miljoen of 120 miljoen?
Zijn regering schat de kosten voor het verspreiden van de stembiljetten en de salarissen van de waarnemers op zo'n 20 miljoen euro, maar dat getal wordt bestreden door de conservatieve oppositie.

Volgens de oppositie liggen de totale kosten eerder in de buurt van 120 miljoen euro, waarbij ze zich baseert op data van het Griekse ministerie van financiën. Ook sommige politieke analisten zeggen dat een bedrag van boven de 100 miljoen dichter bij de waarheid is.

De referendumvraag:
Zou het plan voor een overeenkomst, ingediend door de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationale Monetaire Fonds tijdens de Eurogroep van 25.6.2015 en bestaand uit twee delen die samen een verenigd voorstel vormen, moeten worden geaccepteerd? Het eerste document is getiteld ‘Hervormingen voor de voltooiing van het huidige programma en verder’ en het tweede ‘Voorlopige analyse van de houdbaarheid van de schuld’.

Het stembiljet. Oxi betekent 'nee', Nai is 'ja'.Beeld EPA

Niet duidelijk is wat daarbij allemaal wordt meegerekend. Mogelijk ook het gratis openbaar vervoer dat de regering afgelopen maandag heeft afgekondigd voor de stadsregio Athene, waar zo'n 40 procent van de ruim 11 miljoen Grieken woont.

Normaal kost een kaartje 1,20 euro, maar deze week zijn metro, tram, bus en trolleybus gratis, tot in elk geval het referendum. De Griekse regering hoopt dat de opkomst hierdoor hoger wordt, en waarschijnlijk ook dat er meer nee-stemmers komen opdagen. Maar het plan kost de Griekse schatkist ook een flink bedrag. Volgens de regering-Tsipras ongeveer 4 miljoen euro per week.

Het gratis OV geldt alleen bij de staatsvervoersbedrijven. De Atheners zijn hierbij in het voordeel. In de tweede stad van het land Thessaloniki, is het meeste OV geprivatiseerd en geldt het voordeeltje dus niet.

Nu de rechter het referendum niet verboden heeft, kunnen de Griekse kiezers tot zondagavond 19.00 uur hun stem uitbrengen. Daarna volgen vrij snel exit polls en zal de einduitslag ergens later op zondagavond bekend worden gemaakt.

Hoe lang betaalt Griekenland nog met de euro?Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden