Opinie

Een rauwe kreet om liefde

Menig kunstenaar vertelt de wereld zijn leven lang een en dezelfde boodschap in een steeds wisselende verpakking. Als er één Nederlandse toneelmaker is voor wie dit cliché opgaat, is dat wel Gerardjan Rijnders.

Vanaf zijn eerste toneeltekst, 'Schreber' uit 1976, tot 'Tim van Athene' die donderdag zijn Nederlandse première beleefde, is de wereld bij Rijnders een, om maar een van zijn graag door hem gebruikte woorden te citeren, kankerrotzooi. Bij hem is kanker de metafoor bij uitstek voor alle haat en ellende die mensen gedurende de korte tijd dat ze op aarde rondlopen, weten te produceren.

Maar toch, in alle verschrikkingen die dag in dag uit dat leven op aarde kenmerken, is er in zijn werk telkens weer een zuchtje geloof, hoe snel ook weer de kop ingedrukt, dat het ook anders kan, een sprankeltje hoop dat er ergens nog iets goed komt, een woord van liefde, stamelend uitgesproken en bijna tegelijkertijd verwaaid in de wind.

Rijnders, die vooral op drie terreinen tot nu toe buitengewoon productief is geweest, als schrijver van teksten voor theater, als regisseur en als artistiek leider gedurende ruim twintig jaar in Brabant (Globe) en later in Amsterdam, kan dan ook moeiteloos geplaatst worden in de tradities van christendom en humanisme, hoe fel en vermakelijk hij de heer sende orde ook tegen de haren heeft ingestreken.

Of 'Tim van Athene' ook als een provocatie wordt ervaren, zal moeten blijken. Zoals de lezer van deze krant weet uit de beschouwing die aan de voorstelling werd gewijd bij de Vlaamse opvoeringsserie (het stuk is een coproductie van het Antwerpse Toneelhuis en ZTHollandia), is deze 'Tim' een ver neefje van Shake speare's 'Timon van Athene', maar veel meer nog een, in de beste Rijnders-traditie, geëngageerde reeks situaties, clichés en associaties aan de recente Nederlandse geschiedenis ontleend. Daarbij zijn drie elementen die logisch-causaal niet direct voor de hand liggen, maar als toneelstuk vlagen van hilariteit, ontroering en verbijstering bevatten, dooreen gemengd: de opkomst van Pim Fortuyn en zijn lijst, de beursschandalen rond zakenmensen als Cor Boonstra en Nina Brink, en de slachtoffers van de Volendamse cafébrand.

In dit de schrijver zo typerende amalgaam worden Shakespeare en Hollandse treurigheid door elkaar heen geweven gebracht in een opvallend fraaie vormgeving: een glazen catwalk van Leo de Nijs in de imponerende opslagruimte van de suikerfabriek, en een schitterende exuberantie van kostuums van Sabine Snijders. In het korte laatste bedrijf vormt de modeshow van vlezige bordeelknapen en in bloeddoorlopen verband ingepakte slachtoffers van de brand een niet te vergeten bekroning van deze voorstelling.

En dan de acteurs. Tja, als regisseur had Rijnders wel even toptalent toebedeeld gekregen. De nog jonge Aus Greidanus speelt de titelrol. In de eerste twee bedrijven vond ik dat niet zo overtuigend, niet omdat hij niet voortreffelijk speelde, maar omdat zowel de Timon van Shakespeare als de Pim naar wie Tim is gemodelleerd, naar mijn idee gerijpte mannen, of op zijn minst 'oudere jongeren' zijn. Maar in het tweede gedeelte trok Greidanus me helemaal binnenboord, en was hij in zijn lijden en sterven aan de kanker een aan de befaamde Rijnders voorstelling 'Klaagliederen' herinnerende schreeuw om liefde.

De knorrige filosoof Apemantus uit de 'Timon' was hier als Apie meegekomen, door Chris Nietvelt met ongelofelijke inzet gespeeld. Samen met Frieda Pittoors als Sylvia (de Alcibiades van Shakespeare?) en Elsie de Brauw als Nina (die het laatste woord heeft: 'Hou van me!') is dit schitterende vrouwentrio een absolute must voor de theaterliefhebber.

Dan de Vlamingen: een onthut sende en ontroerende Jochen Balbaert als Tims loverboy Alkib, een ijskoude egoïstische Cor van Peter Seynaeve, een vals truttennichterige Frans van Jan Van Hecke, en een parmantig advocaatje Roel van Dimitri Duquennoy. Het ensemblespel rustte op een tintelende basso continuo-partij, butler Herman van Bert Luppes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden