Een ramp voor christenen

Extreme moslimgroeperingen in Indonesië varen mee op de golven van de haat tegen Amerika. Hun acties moet een halt worden toegeroepen, voor de strijd zich verhevigt onder invloed van buitenlandse connecties (Bin Laden?). Sommigen zien het christendom als vijand.

De reacties op de zelfmoordaanslagen in de Verenigde Staten lopen, ook in Indonesië, uiteen. Dit soort terrorisme wordt vrijwel unaniem veroordeeld. Opvallend is echter dat zowel vice-president Hamzah Haz als de voorzitter van het parlement begrip konden opbrengen voor de motieven van de daders, gezien de foute positie van Amerika in het Palestijns-Israëlisch conflict. Ook zijn er Amerikaanse vlaggen verbrand, en een militante moslimgroep bezocht luxe hotels in Solo om Amerikanen te dwingen het land te verlaten (Trouw, 5 oktober).

De Indonesische Moslim Jongeren Beweging (GPI) beweerde afgelopen week in Jakarta dat ze al 1000 vrijwilligers heeft voor de strijd tegen de Amerikanen in Afghanistan. Dan zal men alle Amerikanen dwingen Indonesië te verlaten en ook Amerikaanse objecten in Indonesië aanvallen. Geen van de militante moslimgroepen wordt een strobreed in de weg gelegd door het veiligheidsapparaat.

Er is sprake van een toegenomen invloed van radicale moslimbewegingen, gesteund door groepen in het buitenland. Invloed van het netwerk van Bin Laden is niet ondenkbaar. Er zouden banden zijn met Laskar Jihad, de Heilige Oorlog Militie, die openlijk opereert en fondsen werft voor de strijd. In Yogyakarta staan collectedozen in internetwinkels en in de boekwinkels van de Mohammadiyah-beweging. Laskar Jihad geeft een tijdschrift uit en heeft een eigen website. De militie ziet het christendom als een bedreiging. In haar ogen zijn christenen geen echte Indonesiërs, omdat ze zich in de zestiende en zeventiende eeuw bekeerden tot de religie van de Portugese en Hollandse onderdrukkers. Tenzij christenen zich bekeren hebben ze geen recht hier te zijn. Het christendom dient te verdwijnen, samen met de herinnering aan hun positie in het verleden.

Zo ging de oude kerk van Fort Amsterdam in Noord-Ambon in vlammen op. Ook de grote Sion Kerk uit de jaren dertig, in het centrum van Ambon-stad werd in brand gestoken, evenals de pas herbouwde katholieke kathedraal, een katholiek ziekenhuis en de christelijke universiteit.

Er lijkt in Ambon en elders in Indonesië een monsterverbond tot stand te komen tussen ultranationalisten en extremistische moslims. De grenzen tussen leger, als schutspatroon van de nationale eenheid, en radicale moslims die de ongelovigen te lijf gaan, zijn aan het vervagen.

In West-Papoea, waar christenen tachtig procent van de bevolking vormen, is men bang voor de dodelijk logica van Laskar Jihad. De Papoea's willen vrij en onafhankelijk zijn omdat ze zich gediscrimineerd voelen in onderwijs, gezondheidszorg en economie. De Indonesische overheid beschouwt het verlangen van de Papoea's naar vrijheid en alle uitingen ervan echter als hoogverraad. De Indonesische staat is een en ondeelbaar.

Er is een zekere analogie tussen het idee van de eenheidsstaat, die tot elke prijs verdedigd moet worden en de ideeën van Laskar Jihad, die aan Indonesische christenen hun basisrechten ontzegt. Enerzijds is er de staatsideologie van de Nieuwe Orde, die benadrukt dat de Eenheid van de Natie, van 1945 tot 1949 bevochten met het bloed van de vrijheidsstrijders, heilig is. Anderzijds is er de ideologie van de Heilige Strijd tegen het oprukkende christendom dat 'moslimzuivering' tot doel zou hebben.

Beide hebben hun plaats in een land waar buitenwettelijk geweld sinds 1965 tot een patroon is geworden. De nationalisten beschouwen christenen als separatisten en dus anti-nationaal en daarom gelijk aan communisten.

Voor radicale moslims zijn christenen landverraders. Sinds 1998 zijn er in heel Indonesië meer dan 1000 kerken verbrand, maar de politie heeft de daders nooit kunnen aanhouden. Een hoge politiefunctionaris in Sorong verklaarde in dat verband dat de Amerikaanse steun aan Israël de moslims beschaamd maakt. Voor hem is het een en hetzelfde complex: de strijd tegen de Indonesische christenen is onderdeel van de strijd tegen Amerika.

De terroristische aanslag in Amerika doet zijn schokgolven tot in het Verre Oosten van Indonesië voelen. Misschien dat de huidige aandacht voor internationaal terrorisme de ogen opent voor ideologieën die het gebruik van geweld als essentieel zien voor het bereiken van hun doelen.

Machiavelli leerde al dat als het land uiteen dreigt te vallen er een vijand van buiten nodig is om de eenheid te herstellen. Na de val van de Sovjet-Unie neemt Amerika moeiteloos, zowel voor Bin Laden als voor militante moslimgroepen in Indonesië, haar plaats in. Christenen zijn de nieuwe vijand die de plaats innemen van de verdwenen communisten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden