Een proef te ver

Als niemand het wil doen, doet John Paul Stapp het maar. Hij neemt plaats in een raketslee die hem tot aan de rand van de geluidsbarrière zal brengen.

Mark Traa. Onder redactie van Joep Engels

Het is 1947. Kolonel John Paul Stapp staat aan het hoofd van een onderzoeksproject van de Amerikaanse luchtmacht: biofysica van abrupte afremming. Doel is na te gaan welke fysiologische gevolgen een jachtvlieger overhoudt aan windstoten die op hem inwerken nadat hij met een schietstoel uit zijn toestel is ontsnapt. De experimenten zijn vergelijkbaar met de botsproeven in de auto-industrie. Alleen gebruikt de Amerikaanse luchtmacht niet louter poppen, maar ook menselijke proefkonijnen.

Stapp vindt dat hijzelf de eerste moet zijn. Hij wil zich blootstellen aan ongekend hoge G-krachten: de krachten die op het lichaam inwerken als gevolg van een versnelling of afremming. Tijdens een ritje in een achtbaan krijgen mensen maximaal 3 G te verduren. Ze voelen zich heel even driemaal zo zwaar. Astronauten ondervinden circa 6 G tijdens hun lancering. Stapp zoekt het in de dubbele cijfers.

Op de Holloman luchtmachtbasis in de woestijn van New Mexico bouwt hij zijn 'lanceerbasis'. Hij ontwerpt een stoel met raketmotoren achterop en plaatst die op een railspoor van honderden meters lang, dat tot dan toe werd gebruikt voor grondproeven van intercontinentale raketten. Na een reeks proeven met poppen, varkens, chimpansees en beren neemt Stapp zelf plaats in de slee.

In december 1954 komt de ultieme proef. Voortgestuwd door de raketbatterij bereikt Stapp binnen vijf seconden een snelheid van ruim duizend kilometer per uur, iets onder die van het geluid. Toeschouwers zien dat Stapp een straaljager inhaalt. De testrit eindigt zo abrupt als hij was begonnen. Binnen 1,4 seconde staat de slee stil. Het is een sensatie vergelijkbaar met een botsing tegen een muur bij een snelheid van 200 kilometer per uur. Stapp wordt korte tijd aan 42 G blootgesteld; hij voelt zich alsof er een gewicht van 3400 kilo op hem drukt.

De arts brengt het er levend van af. Hij zit onder de blauwe plekken, is verwond door de veiligheidsriemen die in zijn vlees sneden, zijn gelaat is gehavend door het opstuivende woestijnzand en vooral zijn ogen doen vreselijk zeer. Het duurt minuten voordat hij zijn gezichtsvermogen terugheeft. Maar John Paul Stapp sierde de cover van het weekblad Time als 'de snelste mens op aarde'. Hij zou in totaal 29 sleeritten maken, waaraan hij talloze kneuzingen en twee gebroken polsen overhield.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden