Een premier met maar een stropdas

Het Brabantse trekpaard, wordt hij genoemd, de bulldozer, de loodgieter, een gevaar voor de Belgische democratie. Maar ook de bruggenbouwer, de architect van de nieuwe Belgische staat, de politicus die de dossiers sneller doorgrondt dan zijn kabinetschef ze aansleept.

Belgie lijkt niet goed te weten hoe het moet denken over Jean-Luc Dehaene, die 's lands nieuwe eerste minister zal worden. Hij timmerde de rooms-rode coalitie in elkaar, zoals hij vier jaar geleden een vrijwel hopeloze formatie tot een oplossing wist te brengen. Dit keer mag hij zijn regering ook leiden. Vier jaar geleden moest hij die eer aan Wilfried Martens laten.

Dat was een bewuste keuze van Dehaene zelf, zeggen sommigen: hij voorzag grote moeilijkheden als hij het boegbeeld van de Vlaamse christendemocratie zou passeren. En bovendien is Dehaene een regisseur, geen hoofdrolspeler.

Onzin, zeggen anderen, het was de koning die Dehaene van het premierschap afhield. Want, schreef het weekblad Humo onlangs, hij was wel de slimste van de bende, maar had slechts een stropdas. Dehaene zou namens Belgie als een olifant door de porseleinkast van de Europese regeringsleiders stappen, vreesde Boudewijn.

Feit is dat het dragen van die ene stropdas ooit voor het dagblad De Standaard voorpaginanieuws was. Dehaene had men enkel gezien met opgerolde mouwen en een open boord, of in een slobbertrui. Hij heeft meermalen laten weten uit te zijn op de prijs voor de slechtst geklede man aller tijden.

Jean-Luc Dehaene werd in 1941 geboren in West-Vlaanderen als zoon van een psychiater. Hij klom op tot de top van het christelijke vakverbond ACW en behoort uit dien hoofde al twintig jaar tot de leidende figuren in de CVP. De vakbeweging is een van de pijlers van de Vlaamse christendemocratie. Dehaene is al tien jaar minister, eerst van sociale zaken, later van verkeer.

Een man die zegt waar het op staat, en zich geen raad weet met het voor politici o zo belangrijke showwerk. Hij kan tijdens interviews even warrig overkomen als hij gekleed gaat. Voorkeurstemmen krijgt Dehaene nauwelijks. Het interesseert hem ook niet. Het gaat Dehaene om wat er bereikt kan worden in de Wetstraat, het domein van de nationale politiek in Brussel.

Zijn mooiste plekje ter wereld is de zittribune van Club Brugge. Zijn lievelingsgerecht gehakte biefstuk met frieten. En tegelijk mag Dehaene graag luisteren naar Bach. Hem wordt verweten geen visie te hebben. Maar ingewijden benadrukken tegelijk dat Dehaene in de Wetstraat de enige is die alle moderne filosofen niet alleen in de kast heeft staan maar ook leest.

Toen Dehaene begin februari de opdracht van koning Boudewijn aanvaardde, wist Belgie dat het menens was: de mouwen zouden worden opgestroopt en er zou net zo lang geduwd en getrokken worden tot er een uitweg was gevonden uit de impasse. De zwevende formatie, die al zeventig dagen duurde, was voorbij. De voorman van de Vlaamse liberalen, Guy Verhofstadt, had mogen spelen met het idee van een coalitie zonder christendemocraten. Verhofstadt zag zich al als de vader van een historische doorbraak in de Belgische politiek, maar kreeg de Vlaamse socialisten niet mee.

Vervolgens mocht de Waalse christendemocraat Melchior Wathelet aan het werk. Maar die trachtte vooral manieren te vinden om het geloof in de politiek terug te brengen bij de Belgische kiezers. Aan het formeren van een coalitie kwam Wathelet niet toe. Terwijl hij door de koning tot formateur was benoemd.

Superonderhandelaar Dehaene werd geen formateur, maar informateur. Dat zegt niets over zijn opdracht, verzekerden kenners, het zegt alleen dat de koning niet wil dat Dehaene premier wordt. Toen het erop ging lijken dat de informateur zou slagen in het smeden van een nieuwe regering, werd Dehaene door Boudewijn bevorderd, niet tot formateur maar tot onderhandelaar. Waarin de kenners een bewijs zagen voor hun gelijk. Maar gisteren werd Dehaene dan toch tot formateur benoemd en kon hij zijn ministersploeg gaan samenstellen.

Onderhandelen wordt algemeen gezien als de grote kracht van JLD, zoals Jean-Luc Dehaene in de Belgische pers al wordt aangeduid. Hij verbaast vriend en vijand aan de onderhandelingstafel met zijn kennis van de paperassen en de enorme snelheid waarmee hij uitwegen vindt. Dehaene heeft het patent op een tactiek die hij 'de vis verdrinken' noemt. Als je het niet eens kunt worden over een probleem, breng je het vraagstuk onder in een nieuw kader. Het probleem komt in een ander licht te staan en er worden nieuwe compromissen mogelijk. En JLD rust niet voor die gevonden zijn.

De kunst van het onderhandelen is voor Dehaene de kern van de politiek. Dat is hem na de verkiezingen van 24 november duur komen te staan. Bijna een kwart van de Vlaamse stemmen ging op die dag naar de anti-lijsten van het Vlaams Blok en van Jean-Pierre van Rossem. Onderhandelen werd een synoniem van sjoemelen, corrupte koehandel. Niet alleen op straat, maar zelfs binnen de gevestigde politieke partijen. Dehaene heeft zich dat persoonlijk aangetrokken. Hij zou zelfs hebben overwogen de politiek te verlaten.

In plaats daarvan heeft hij zich echter aan een enorm karwei gezet. In de onderhandelingen die nu tot Dehaene I hebben geleid, vormde JLD's eigen CVP het grootste probleem. De christen-democraten leden op 24 november een gevoelige nederlaag en hielden zich in de formatie aanvankelijk opvallend stil.

Begin januari kwam de CVP opeens met de eis van een tripartite: een regering van christen-democraten, socialisten en liberalen. De CVP wilde voorkomen dat zij opnieuw zou moeten reageren, met verder electoraal verlies bij de volgende verkiezingen, terwijl de liberalen de rente van de oppositiebanken zouden opstrijken.

De tripartite bleek onhaalbaar. En de CVP werd gedwongen met de socialisten in zee te gaan. Het enige alternatief, nieuwe verkiezingen, zou op een ramp uitlopen. Daarmee ligt de toekomst van de CVP geheel in handen van de man die zij bewondert, vreest en veracht. Dehaene zal politieke topprestaties moeten leveren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden