Review

Een praatje maken over de grenzen heen

Buiten het blikveld van de media zoeken gewone Palestijnen en Israëliërs toenadering en zetten daarbij emotioneel enorme stappen. Vaak is scepsis hun deel. Maar nabestaanden hebben de allerhoogste prijs betaald en dat geeft ze alle recht van spreken.

Geweld mag doorgaans het nieuws over Israël en de bezette Palestijnse gebieden beheersen, er zijn ook talloze mensen in die regio die juist op niet-gewelddadige wijze van zich laten horen of, sterker nog, met een vreedzame handreiking over de omstreden grenzen heen proberen te kijken.

Israëlische soldaten gaan met kettingzagen stokoude olijfbomen te lijf. Een Palestijnse man huilt radeloos. Hij wordt in de boeien geslagen. Andere Palestijnen worden in hun eigen huis opgesloten. „Is dit de vrede die ze willen?” roept een van hen uit het raam. De soldaten, glimmende zonnebrillen in het haar, lachen wat. Ze zitten lekker in de schaduw. Het is de intens verdrietige openingssequentie van ’Bil’In My Love’, een documentaire van de Israëlische Shai Carmeli Pollak. „Ik schaam me voor jullie”, bijt hij de militairen even later toe vanachter de camera.

Pollak kwam als activist terecht in het Palestijnse Bil’In, een van de dorpen die worden bedreigd door de bouw van de veiligheidsmuur door Israël. De bewoners van het dorp zijn het er niet mee eens. Sommigen bekvechten in het voorbijgaan met de soldaten die met hun imposante wapentuig de stille dorpsstraatjes op en neer lopen. Anderen gaan verder: ze proberen het uitgraven van de bomen daadwerkelijk tegen te houden.

In de maanden dat Pollak in Bil’In verbleef filmde hij activisten die zich vastketenen aan de bomen, zichzelf op een strategische plek opsluiten in een flinke kooi of met spandoeken en letters van gekleurde steentjes op ludieke wijze uiting geven aan hun weerzin tegen de muur. Verzinnen de activisten – onder hen ook mensen uit andere werelddelen – steeds iets nieuws, de soldaten reageren steevast hetzelfde: geërgerd blaffen ze bevelen, houden stevig vast aan geweren, zonnebrillen en ander uiterlijk vertoon en grijpen uiteindelijk maar naar rubberkogels of traangas.

Toch lijken ook sommigen van hen zich soms geen raad te weten met de situatie. Dan breekt er ineens iets van wanhoop door hun starre blikken. Volgens de regisseur beschouwen Israëlische legerleiders dit soort demonstraties als militaire incidenten, niet als burgeracties. „Zij houden de soldaten voor dat ze tegenover zeer gevaarlijke en gewelddadige mensen zullen komen te staan en dat zij hun staat verdedigen”, vertelt Pollak vanuit zijn woonplaats Tel Aviv. „Soms raken soldaten in de war als ze van activisten voor de eerste keer horen over de miljonairs die tegen enorme winsten nederzettingen bouwen op Bil’Ins grondgebied.”

Pollak maakt deel uit van Anarchists Against the Wall, een Israëlische organisatie die zich in samenwerking met Palestijnen fysiek verzet tegen de muur en de Israëlische bezetting. Vorige week werd zijn broer Yonatan tot drie maanden cel veroordeeld voor deelname aan een wegblokkade. Het mooie van ’Bil’In My Love’ is dat er voor het oog van de camera kameraadschappelijke banden ontstaan die je niet snel zou verwachten.

„Media vinden geweld altijd aantrekkelijker”, verklaart Pollak het feit dat er voor Palestijn-Israëlische samenwerkingen niet altijd aandacht is. De activisten kunnen het bijvoorbeeld prima vinden met Wagee, een bewonderenswaardig opgewekte man en vader van tien kinderen, die onvermoeibaar verbaal van leer trekt. Hij wordt pas stil en somber wanneer hij uitkijkt over het land waar zijn vader olijfbomen heeft geplant. Duizenden van die vredessymbolen zijn al met een paar efficiënte bewegingen door bulldozers uit de grond gerukt.

Ook in ’Encounter Point’ zien we mensen nader tot elkaar komen. Het Bereaved Families Forum is een organisatie die Palestijnen en Israëliërs bij elkaar brengt die een familielid hebben verloren. De zoon van een Israëlische werd als soldaat een paar jaar geleden gedood door een Palestijnse scherpschutter. Een Palestijnse vader verloor zijn twaalfjarige dochter toen Israëlische soldaten zijn auto onder vuur namen. Hij was met zijn gezin op weg naar de supermarkt.

Hun verdriet is intens. En toch weigeren ze zich te laten meesleuren in de geweldsspiraal en distantiëren ze zich nadrukkelijk van leiders die hun leed politiek exploiteren. „Deze mensen hebben de allerhoogste prijs betaald. Dat geeft ze des te meer recht van spreken als ze zich hard maken voor vrede”, zegt co-regisseur Julia Bacha vanuit New York. Daar is ze medewerker van Just Vision, een stichting die niet-gewelddadige activisten, zowel in Amerika als in Israël, bij elkaar brengt.

Wat deze honderden rouwende mensen met elkaar verbindt is de wil om een dialoog aan te gaan met anderen die emotioneel hetzelfde hebben meegemaakt. Dat wil niet zeggen dat hun opvattingen hetzelfde zijn. Bereaved Families Forum omvat een breed spectrum van deelnemers: van een Israëliër die zijn dochter bij een aanslag heeft verloren maar wél wil dat zijn zoon het leger in gaat („de strijd is nog niet voorbij”), tot een moeder die zelfs overweegt de ouders van de moordenaar van haar zoon te ontmoeten.

Bacha: „Ik denk dat het belangrijk is dat mensen tenminste dat spectrum binnenstappen en gesprekken aangaan.” Doorsnee mensen die emotioneel enorme stappen durven zetten. Scepsis is echter vaak hun deel, vertelt Bacha. „Veel mensen vinden dat actie om reactie vraagt. Als een ander je pijn doet moet jij pijn terug doen. Zij stellen niet-gewelddadige actie gelijk aan niets-doen.”

Toch spreekt er veel hoop uit ’Encounter Point’. Het meest ontroert de ontmoeting tussen de energieke woordvoerder van Bereaved Families Forum, Ali Abu Awwad, en Schlomo Zagman. Ali heeft zijn broer verloren, gelooft in de Palestijnse zaak maar nog meer in een vreedzame oplossing ervoor. Hij heeft nog nooit een Jood uit de nederzettingen ontmoet. Schlomo groeide daar op, maar heeft onlangs besloten dat hij er niet meer thuishoort. Met zijn gezin woont hij nu in Israël. Hij heeft nog nooit een gesprek met een Palestijn gevoerd. Eenmaal tegenover elkaar ontstaat er op een maffe manier iets vriendelijks tussen de twee. Ali vertelt dat hij tijdens de eerste intifada stenen heeft gegooid.

Schlomo: „Misschien wel naar mij.” Hij kan er wel om grinniken. Twee mensen die de ballast van eeuwenlange geschiedenis van hun volk even van de schouders werpen en gewoon als generatiegenoten een babbeltje maken. Mooi om naar te kijken. Julia Bacha: „Gewone burgers kunnen geen vrede opleggen. Maar zij zijn wel degenen die kunnen zorgen dat het vrede blijft.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden