Column

Een plan voor Syrië, dankzij IS

Verwoestingen in de Syrische hoofdstad Aleppo. Beeld reuters

Er zijn 1001 redenen waarom elk plan voor vrede in Syrië geen schijn van kans maakt. Maar ik stel voor dat we die vandaag even negeren. Er zijn wat dingen gaande die voorheen onwrikbare posities in dit conflict aan het wankelen lijken te brengen, en het zou misdadig zijn niet te proberen daar gebruik van te maken - er zijn genoeg doden gevallen en genoeg mensen verdreven.

Dat er een zekere opening zou kunnen zijn - alles moet hier aarzelend geformuleerd worden - is te danken aan Islamitische Staat. De opmars van deze extremisten onder de extremisten heeft de stellingen op het spelbord van het Midden-Oosten danig door elkaar geschud: gezworen vijanden, zowel binnen als buiten Syrië, zien zich geconfronteerd met een zeer gevaarlijke gezamenlijke tegenstander. Ze moeten zich afvragen hoe nuttig het is alle energie te steken in de onderlinge strijd, nu IS zich gereedmaakt om het uitgeputte land over te nemen.

Egocentrische politiek
Voor de bevolking van Syrië is het nut van de oorlog allang verleden tijd, schrijft de Syrische auteur Edward Dark (een schuilnaam) vanuit Aleppo: 'Een overwinning voor een van beide kampen is mogelijk noch wenselijk.' Wat nodig is, aldus Dark, is dit: "De machtige landen die of het regime of de opstandelingen steunen, moeten hun egocentrische politiek fundamenteel wijzigen en besprekingen beginnen die leiden tot werkelijke compromissen en concessies."

Tot voor kort was dit wishful thinking. Amerika, Saudi-Arabië, Rusland en Iran - om ons te beperken tot de belangrijkste partijen - namen allemaal een absolute positie in: Assad moest weg of hij moest blijven, hoe lang het vechten ook zou duren.

Maar de situatie is veranderd: de tijd werkt nu in het voordeel van nieuwkomer IS, die een bedreiging vormt voor elk van deze landen. Er zijn aanwijzingen dat ze daarom toenadering tot elkaar zoeken, en mogelijk zien we de eerste consequenties daarvan al in Syrië zelf.

VN-bemiddelaar Staffan de Mistura meldde deze week mogelijkheden te zien voor lokale wapenstilstanden, te beginnen in Aleppo. Hij overlegde daarover met Assad, die er wel wat in leek te zien. De Mistura wil niet spreken van een 'vredesplan', dat zou te ambitieus zijn, maar een 'actieplan' is het wel, zegt hij.

Van onderop
Een bestand in Aleppo zou aansluiten bij de praktijk van tientallen kleinschaliger bestanden die de afgelopen jaren overal in Syrië werden gesloten - de Syrische organisatie Madani publiceerde daarover een rapport onder de titel 'Hungry for Peace'. Ging het daarbij nog om beperkte initiatieven van onderop, oog in oog met IS hebben zowel het Assad-regime als de zogeheten gematigde rebellen redenen om deze weg verder in te slaan.

Bovendien komen uit Washington signalen dat de regering-Obama, die juist alle kaarten op de gematigde rebellen had gezet, zich begint te realiseren dat dat een hopeloze strategie is: deze strijders staan te zwak. Ze kunnen Assad niet aan, laat staan ook nog IS. Een politieke oplossing voor de oorlog in Syrië is daarom ook in het belang van de VS, en het is ondenkbaar dat de Amerikanen hier niet over spreken met Rusland en Iran, al is het dan achter zo dicht mogelijke deuren of via vertrouwelijke brieven.

Potentiële uitkomst: Assad blijft formeel president van Syrië, maar de premier krijgt de meeste macht en de oppositie gaat deelnemen aan de regering.

Dat is onverteerbaar omdat Assad een oorlogsmisdadiger is. Maar ik geloof dat ik er toch voor ben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden