Een pittige cocktail van Sirk en Beckett

Verleden jaar ging in Nederland 'The unbelievable truth' in premiere, het maar 175 000 dollar kostende debuut van de onafhankelijke Newyorkse regisseur Hal Hartley. Hoewel de film uitstekende recensies kreeg, werd Hartley's werk niet meteen een 'must'. Dat gebeurde pas tijdens het Filmfestival Rotterdam, eerder dit jaar.

Naast 'The unbelievable truth' draaiden daar enkele korte films van Hartley en zijn nieuwe, 650 000 dollar kostende speelfilm 'Trust'. Opeens vielen iedereen de schellen van de ogen. Hartley werd de ontdekking van het festival. Plotseling werd hij alom bejubeld als een veelbelovend talent dat stevig wortelt in de Amerikaanse filmgeschiedenis, maar deze ook een verrassende wending weet te geven.

Hartley sluit aan bij het melodrama, het genre dat de door hem bewonderde Douglas Sirk in de jaren vijftig naar zijn hoogtepunt voerde. Net zoals Sirk verdiept hij zich in de grote emoties van gewone mensen, in alle gevoelens die de liefde oproept. Precies zoals Sirk, maar wel op een volstrekt eigen wijze, geeft Hartley die gewone emoties heel artificieel vorm.

Ook het verhaal van 'Trust' is uit het alledaagse leven en de doodnormale liefde gegrepen. Het rebelse, egocentrische en spichtige tienermeisje Maria (Adrienne Shelley) wordt bezwangerd door haar vriendje, een veelbelovende football-ster. Vrezend dat zijn sportcarriere in de knop geknakt zal worden, geeft het joch zijn vriendinnetje de bons. Als Maria thuiskomst en haar ouders vertelt dat ze zwanger is, krijgt haar vader een dodelijke hartaanval en zet haar moeder haar op straat.

Abortus

Maria is aan haar lot overgelaten en moet alleen uitzoeken hoe ze haar verdere leven vorm zal geven. Moet ze abortus laten plegen? Moet ze alleen gaan wonen, of teruggaan naar huis waar haar moeder haar het bloed onder de nagels vandaan pest en haar uitspeelt tegen haar voorbeeldige zusje Peg?

Al gauw dient zich nog een keuze aan in de persoon van Matthew (Martin Donovan), een zonderlinge en in zichzelf gekeerde jongeman, die sympathie voor Maria opvat. Matthew woont bij zijn tirannieke vader, die hem doorlopend kleineert.

Hij heeft altijd een handgranaat bij zich om aan zijn trieste lot een eind te maken. Ook in zijn werk kan hij - Matthew is computertechnicus - niet aarden. Eindeloos draaien Maria en Matthew om elkaar heen om uit te zoeken of ze elkaar voldoende vertrouwen om samen door het leven te gaan.

In de vormgeving van dit van tienerervaringen en -emoties bol staande verhaal wijkt Hartley, zoals al aangegeven, sterk af van Douglas Sirk. Sirk accentueerde de emoties van zijn figuren met uitgekiende kleuren, bombastische ingerichte decors, veelzeggende symbolen en muzikale uitbarstingen. Van dat alles moet Hartley niets hebben. Zijn films liggen meer in de lijn van de vroege melodrama's van Rainer Werner Fassbinder, ook een groot Sirk-bewonderaar. Ook bij Hartley spelen de grote emoties zich af in doodgewone, niet extra opgetuigde huizen, winkels, werkplaatsen en buitenlocaties.

Wel toont Hartley zich een veel begenadigder en preciezer vormgever dan de altijd wat jachtige en slordige Fassbinder. Werkelijk geen middel laat hij onbeproefd om de normale gevoelens van zijn figuren en hun doodgewone omgeving in een absurd en vervreemdend daglicht te plaatsen.

Zijn acteurs spelen hun rollen ingehouden en onderkoeld. Ze gaan zich niet te buiten aan gevoelsuitbarstingen en reageren nauwelijks op wat hen overkomt. Naar hun emoties kan de kijker hierdoor alleen maar raden. Ze worden niet zoals Sirk dat in bijvoorbeeld de kleuren deed, zichtbaar gemaakt.

De raadselachtigheid van de personages wordt nog vergroot doordat ze allemaal een autistische inslag hebben. Ze zijn in zichzelf gekeerd en hebben oog noch oor voor elkaar. Als Maria haar vriendje vertelt dat ze zwanger is, praat hij - zonder zich verder nog een moment om zijn liefje te bekommeren - alleen maar over zijn bedreigde sport-carriere en andere jongensdromen.

Scenes waarin aldus langs elkaar heen gepraat wordt, komen in 'Trust' om de haverklap voor. De vervreemdende en absurde werking die daarvan uitgaat, weet Hartley (hij moet naast een Sirk-bewonderaar ook een liefhebber van het theater van Beckett zijn) nog te verhogen door zijn figuren tot permanente gevangen van de taal te maken.

Van absurde dialogen als de volgende wemelt het in 'Trust': Maria drinkt spuitwater bij haar ontbijt. Matthew vraagt waarom ze dat doet. "Het houdt mijn huid schoon en de puistjes weg." "Zo heb je over tien jaar wel broze botten, neem toch een glas melk." "Daar krijg je puistjes van." "Die krijg je eerder van die lagen make-up op je gezicht." "Die verbergen mijn puistjes." "Sorry, ik heb niets gezegd" , beeindigt Matthew dit absurde gesprek.

Uitgekiend

In 'Trust' mixt Hal Hartley - het is overigens niet het enige wat deze film te bieden heeft - een pittige cocktail uit de 'low brow'-films van Sirk en het 'high brow'-theater van Beckett. Een cocktail die voortreffelijk smaakt, vooral omdat Hartley erin slaagt via een hoogst uitgekiende en kunstmatige vorm volledig recht te doen aan de onbegrijpbare emoties van de raadselachtigste diersoort die op aarde rondloopt.

In 7 filmtheaters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden