Een pirouette draaien in de klas

Discipline, opoffering en doorzettingsvermogen zijn vereiste karaktertrekken voor een leerling van de balletacademie. "Mijn moeder vraagt vaak of ik het nog aankan, maar dansen is gewoon het leukste dat er is."

De warming-up is nog maar net begonnen of de eerste zweetdruppeltjes verschijnen al op de jonge, blote ruggen van de dansers. Ysée (14) ligt plat op haar buik met haar benen gevouwen in de vorm van een ruit. Ze heeft, net als de andere acht meisjes in de groep, een blauw balletpakje aan met een witte maillot. Het haar in een klassieke knot.

Het zonlicht speelt door de hoge ramen van de balletschool, een dependance van de Nationale Balletacademie in Amsterdam waar de jongsten dansles en regulier basisonderwijs krijgen. Straks zal docent Hlif Svavardóttir roepen "lange taille, trotse ruggen, afwikkelen die voeten" en zullen de gespierde benen van de kinderen trillen van inspanning. Maar eerst vraagt ze nog even belangstellend naar het welbevinden van Manu (15): "Hoe voel je je? Heb je wel goed gegeten?" Manu - donkere haardos, wit hempje en grijze maillot - was ziek en kon een paar dagen niet dansen. Nu hij beter is, staat hij weer tussen zijn klasgenoten, trots en fier met één hand aan de barre.

De leerlingen van de Nationale Balletacademie zijn professionele dansers in de dop. De meesten zijn al op zeer jonge leeftijd begonnen op een amateurschool waar ze opvielen door hun talent. Ze hebben de strenge audities voor de balletacademie doorstaan en daarmee staat de deur op een kier naar een mooie danscarrière. Desalniettemin beseffen ze dat deze droom maar voor een enkeling is weggelegd, want het harde feit is dat twee derde van de aangenomen leerlingen op de academie de eindstreep niet haalt.

Toch besloten ze er voor te gaan, vertellen de leerlingen na de les van Svavardóttir. En het was niet onder druk van hun ouders; het was hun eigen keuze om zo jong te beginnen aan een zwaar traject van regulier- en balletonderwijs.

Want zwaar is het. Kinderen kunnen al vanaf groep 7 terecht op de academie voor de zogeheten vooropleiding. Veel leerlingen wonen buiten Amsterdam en moeten al op jonge leeftijd zelfstandig reizen. Dagelijks krijgen ze naast gewoon basisonderwijs twee tot drie uur balletles en trainingen. Als ze naar de middelbare school gaan, volgen ze op het (aan de academie gelieerde) Gerrit van der Veen College onderwijs op havo/vwo-niveau en vanaf hun 18de moeten ze intern een verkorte hbo-opleiding doen.

Als ze na een lange dag thuiskomen en goed en gezond hebben gegeten, wacht het huiswerk. Tel daarbij op dat er weinig tijd is voor een sociaal leven buiten school en dat vakanties meestal in het teken staan van dansvoorstellingen, en iedereen snapt dat discipline, opoffering en doorzettingsvermogen vereiste karaktertrekken zijn voor een leerling van de balletacademie.

Hoe houden ze dat vol? Wat drijft ze om elke dag dat loodzware programma af te draaien? Zelf relativeren de veertienjarige leerlingen hun drukke leventje. "Het valt best mee hoor", zegt Eva. "Mensen snappen vaak niet hoe we het doen", zegt Jip, "maar ik heb veel steun aan mijn klasgenoten, door het dansen hebben we een heel hechte band." Romy: "Mijn moeder vraagt vaak of ik het nog aankan, maar dansen is gewoon het leukste dat er is."

"Op de pauze na", grapt Tim.

In het hoofdgebouw van de Nationale Balletacademie aan de Jodenbreestraat in Amsterdam heeft de artistiek leider van de academie, Christopher Powney (43), zojuist een groep leerlingen begeleid voor de eindejaarsvoorstelling. Dit jaar wordt die voor het eerst sinds jaren weer in de stadsschouwburg van Amsterdam gegeven.

In zijn werkkamer legt Powney uit dat het gaat om passie. "Passie komt op de eerste plaats, die moet er zijn bij leerlingen. Als ze volop genieten van dansen en van muziek, dan komt het met die opoffering en de tijd en energie die ze in de opleiding moeten steken wel goed." Ouders moeten volgens Powney die passie toestaan bij hun kinderen. Vaak merkt hij dat er onwetendheid en onbegrip is over het vak. "Nog altijd zijn er mensen die balletdansen niet als serieus beroep zien, ze denken dat het puur vrijetijdsbesteding is." De artistiek leider benadrukt dat als eenmaal de keuze voor de academie is gemaakt ouders zich ook moeten commiteren, want om het als leerling vol te houden is alle steun van het gezin nodig. Dat wil overigens niet zeggen dat Powney zich de zorgen van ouders niet kan voorstellen. "Als mijn kinderen danser zouden willen worden, zou ik ze ook wel een paar keer vragen of dat is wat ze echt willen." Daarna lachend: "Maar die van mij zitten op turnen en pianoles."

In de klas bij meester Marinus Holman hangt een tutu aan het plafond, aan de muur posters en affiches van dans. De deur van het klaslokaal staat open zodat de pianoklanken vanuit het danslokaal kunnen doorklinken. Ordeproblemen in zijn groep 8 kent Holman niet. "Ja, ze draaien wel eens een pirouette in de klas, maar daar heb ik geen moeite mee. Deze kinderen zijn zo gedisciplineerd, ze weten gewoon dat ze hun best moeten doen als ze door willen met dansen."

Bijna al zijn leerlingen zitten met hun citoscore boven het landelijk gemiddelde, maar eigenlijk vindt Holman dat er met minimaal havo-niveau te veel van ze wordt gevraagd. "Het komt wel eens voor dat kinderen dat niveau onmogelijk kunnen halen, maar wel fantastisch kunnen dansen. Die moeten dan van school af en dat is sneu."

Risico's zijn er volop voor leerlingen aan de balletacademie en daarom is het belangrijk dat ze een goede opleiding achter de hand hebben, zegt Powney. Leerlingen kunnen geblesseerd raken, de prestatiedruk kan te groot worden of iemand blijkt later toch minder talentvol. Powney: "Als een kind uitvalt is de teleurstelling groot. Je moet leerlingen er wel op wijzen dat het ieder moment over kan zijn, geen valse hoop geven. Tegelijk moet je een kind wel de kans en de tijd geven om aan zwakke punten te werken."

Dat is ook de reden dat kinderen de eerste twee jaar op de academie de tijd krijgen om te laten zien wat ze kunnen. Voordat ze naar de middelbare school gaan, moet duidelijk zijn of het er voor ze in zit professioneel danser te worden. Een volgend cruciaal meetpunt is na het derde jaar middelbare school als ze hun profielkeuze moeten maken.

En hoe gaat het als ze eenmaal de top hebben bereikt? Is dan rond hun dertigste hun carrière voorbij? "Welnee", zegt Powney. "Tegenwoordig kun je in dit vak veel langer doorgaan omdat we steeds meer weten hoe je goed moet omgaan met je lichaam. Het gaat niet om competitie, maar om levenslang trainen en dansen. Dat leren we ze ook."

Piepjong beginnen op de balletacademie
Hoe eerder een kind begint met dansen des te groter is de kans dat het zich tot een talent ontwikkelt. Voorafgaand aan de officiële vooropleiding van de balletacademie, die begint vanaf groep 7, kunnen kinderen daarom al vanaf groep 5 en 6 een oriëntatiecursus volgen. Ze krijgen dan op zaterdag les en gaan door de week naar hun eigen school. Op 4 juni deden twee groepen kinderen van 8 tot 10 jaar auditie voor de oriëntatiecursus.

"Het kriebelt als ik dit zie", zegt Mariska Joustra terwijl ze naar haar dochter Amber (7) kijkt die auditie doet. "Ik heb vroeger zelf ook gedanst, maar kon door fysieke beperkingen niet verder." Is Joustra niet bang dat het te zwaar wordt voor haar dochter? "We zien wel. Wie dan leeft die dan zorgt. Ik wil haar een kans geven."

Tijdens de auditie worden de kinderen uitvoerig lichamelijk gekeurd: Is de wreef mooi hoog? Kan het been goed gestrekt? De enige jongen in de groep doorstaat alle fysieke tests glansrijk, maar tijdens de improvisatie gebeurt het: hij verstijft. Terwijl de andere kinderen om hem heen dartelen op te muziek, krabt hij op zijn hoofd. Improvisatiedocent Aletta de Vries kijkt ernaar. Komt deze jongen de auditie door? De Vries: "Waarschijnlijk wel, fysiek heeft hij alles in huis. Hij kan zich alleen niet vrij bewegen. Maar dat is te leren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden