Een piraat is nog geen boef

Welke Nederlanders hebben zo'n grote invloed gehad op de twintigste eeuw, dat na hen de wereld niet meer dezelfde was? Beroemd, berucht of onderschat, wie veroorzaakte een wending in onze levenswijze, markeerde een doorbraak in ons denken? Met het eind van de eeuw in zicht blikt Podium iedere dinsdag terug op invloedrijke landgenoten in de afgelopen honderd jaar.

'Het is krek een bullegie', zo vergeleek zijn oma in 1911 de uit de kluiten gewassen peuter met een stiertje. Sindsdien heet Hendrik Verwey (90) dus Bull. De etherpiraat van het eerste uur, wegbereider van het commercieel bestel, heeft nóg een bijnaam: Kid Dynamite.

Nederland eind jaren vijftig. Jeugdcultuur bestaat niet. Alles wat 'mieters' is, gebeurt elders. Voor de kust van Denemarken bijvoorbeeld, waar de commerciële etherpiraat Merkur 'jeugdmuziek' uitzendt. Of Engeland, waar je een heuse 'jongerenzender' kunt ontvangen.

Inspirerende voorbeelden voor enkele handelaren in radiotoestellen, die in 1959 de Vrije Radio en Omroep Nederland (Vron) oprichten, later omgedoopt in Veronica. Maar het wordt pas iets als de broertjes Verwey, Jaap, Dirk en Bull, textielhandelaren uit Hilversum, er geld in steken. De charmante, makkelijk babbelende Bull, omroepdirecteur van Veronica, wordt van hen de bekendste. Hij profileert zich als 'vader' van de populaire discjockeys. ün hij heeft zelfs twaalf maanden gevangenisstraf over voor 'zijn' Veronica, zo wil de mythe.

Dankzij de drie Verweys groeit de etherpiraat uit tot een goedlopend miljoenenbedrijf, waar volgens critici de platenindustrie de Tipparade dicteert en Unilever de reclame domineert. Maar de luisteraars vinden het prachtig. De jeugd begint te rebelleren tegen de autoriteiten, het illegale Veronica geeft het voorbeeld: ongrijpbaar voor de wet, maar luid en duidelijk hoorbaar.

De grootste sport is Hilversum te slim af zijn. Bull legt daarvoor contacten met piloten die op Amerika vliegen en wel wat vinyl willen meenemen. Zo heeft Veronica een hitje nét wat eerder. Ook de Top-40 kluistert luisteraars aan de middengolf. Staat die single nu eindelijk op 1? Mooie radio voor wie weinig gewend is.

Bull trekt zoveel mogelijk gezamenlijk op met zijn broers. Ze profileren zich, vooral in het begin, als 'eenvoudige zakenlieden die ook hard moeten werken'. Het type waar Nederland van houdt. Bij voorkeur laten ze zich interviewen tussen de tricootjes en dameskousen in hun bedrijfje 'Unicura'. En als het even kan, verklaren zij plechtig hoe netjes zij hun belastingpapieren invullen. De boodschap: wij zijn dan wel piraten, maar daarmee nog geen boeven.

De Verweys buiten de 'romantiek' van het zendschip Veronica ('192, goed idee!') uit. De omroep is niet alleen een vriendenclub, een gezellig gezin, maar ook een weerloos bootje, dobberend voor de kust van Scheveningen, overgeleverd aan de nukken van 'politiek Den Haag'. Een harde aanpak blijft dus - vaak uit vrees voor publieke opinie - lange tijd uit.

Op 18 mei 1971 loopt het imago een gevoelige deuk op. 'Veronica-man betrokken bij bomaanslag', kopt Het Parool. De piraten-directie distantieert zich direct van de aanslag op het zendschip Mebo II, van concurrent Radio Noordzee, gepleegd door 'radioreclame-adviseur N. C. J. uit Loosrecht'. Maar het spoor leidt snel naar Bull Verwey. Hij heeft een miljoen gulden geïnvesteerd in Mebo II, op voorwaarde dat deze concurrent niet in het vaarwater van Veronica komt. Toch is het schip naast Veronica afgemeerd. ,,Die idioot uit Loosdrecht beloofde toen dat hij het schip van zijn anker zou halen zodat ik het naar de haven kon laten slepen. Ik wist niet dat het een aanslag werd'', zegt Verwey. Maar hij heeft de 'actie' wel gefinancierd en wordt veroordeeld voor 'zeeroof'. Straf: een jaar hechtenis. Terecht? Ja, vindt de oud-directeur nu. Maar, zo laat hij 28 jaar later doorschemeren: ,,Van regeringszijde kreeg ik de tip - namen noem ik niet - dat de Mebo II werd gebruikt door de Oost-Duitse spionagedienst.'' Dat is echter nooit bewezen: alleen Telegraaf-journalist Hans Knoop pakte destijds breed uit met dit nieuws. Uiteindelijk was het minister Van Doorn (CRM) die in augustus 1974 een einde maakt aan de bekendste commerciële piraat. Direct daarna startte Rob Out zijn ledenactie, om Veronica - tijdelijk - het publieke bestel in te loodsen. Voor Bull Verwey, dan 65, het signaal om op te stappen. Ook broer Jaap heeft zich teruggetrokken en broer Dirk is al drie jaar eerder overleden.

Bull leeft nu in een houten huisje, met uitzicht op de Loosdrechtse Plas. Van een WAO-uitkering, zegt hij. ,,Mijn geld? Kwijtgeraakt. Opgelicht.'' Erg? ,,Ach, het is in dit huisje lekker licht. Omdat ik tegenwoordig slechter zie, is dat wel prettig zo.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden