Een passend huis

Onrust in de Vlielandse duinen, waar bescheiden zomerhuisjes het veld ruimen voor kapitale villa's met stoombad en solarium. Grondeigenaar Staatsbosbeheer probeert het natuurschoon te redden.

Het is nog even rustig, vlak voor de herfstvakantie. Slechts een enkele eilandgast fietst door het duinlandschap met de vele, verspreid gelegen zomerhuisjes. Het zijn lage optrekjes, kort na de oorlog gebouwd. Jan Eringa komt hier al jaren, in huisje 't Hoge Land op Vliepark. Drie jaar geleden kocht hij het zelf. Dat kon, hij had net zijn kledingzaak verkocht. Nu maakt hij zich zorgen over zijn geliefde plekje. Op het naastgelegen terrein De Ankerplaats heeft de bouwlust toegeslagen. Kleine huisjes maken plaats voor aanmerkelijk grotere exemplaren. ,,Het is pure horizonvervuiling. Vroeger keken we uit op duinen, nu op daken.“ Negentig procent van zijn buren stoort zich daar net zo hevig aan als hijzelf, weet Eringa zeker. De overige tien procent 'heeft dollartekens in zijn ogen'.

De famile van H. Reijneker bezit al zestig jaar het lieflijke huisje Iris, aan de rand van park Duinkersoord. Als voorzitter van de Stichting erfpacht Duinkersoord zal hij geen harde uitspraken doen over zijn mede-huiseigenaren. Maar er zijn de afgelopen jaren wel enkele 'ontzettend grote en hoge' huizen gebouwd, beaamt hij. “De meeste andere bewoners storen zich daar aan. Niet alleen aan de huizen zelf, maar ook aan de grote groepen die er in logeren. Die geven overlast, en dat willen de mensen hier niet.“ Het autovrije Vlieland, legt Reijneker uit, is anders dan de andere Waddeneilanden, met slechts één dorp en maar een handjevol café's. Daarom is het zo in trek bij natuurliefhebbers en rustzoekers, ouderen en ouders met jonge kinderen.

Niet alleen bezitters van de traditionele zomerhuisjes morren, ook Staatsbosbeheer vreest dat het de verkeerde kant op gaat met de Vlielandse duinen. “Een vakantiewoning van 4,20 meter hoog in plaats van 3,70 meter, daar hoor je ons niet over“, zegt districtshoofd waddengebied Bert Hummelen. “Maar huizen met zeven slaapkamers en drie badkamers bovenop een duin horen hier gewoon niet.“

Als het zo doorgaat, vreest Hummelen, ziet het ingetogen Vlielandse duinlandschap -met het hele waddengebied op de nominatie voor een werelderfgoedstatus- er straks uit als de eerste de beste Vinex-wijk. Want de bestaande huisjes gaan de komende jaren naar verwachting massaal tegen de vlakte.

In plaats daarvan komt er nieuwbouw. Hummelen: “En een groot huis brengt in het hoogseizoen meer dan tweeduizend euro per week op, dus dat is aantrekkelijk voor de verhuur.“

Het is de eeuwige strijd tussen natuurschoon en financieel gewin. Op Schiermonnikoog en Ameland leidt dit vooralsnog niet tot ernstige uitwassen, denkt Staatsbosbeheer. Op Terschelling houdt Hummelen de vinger wel aan de pols, sinds de nieuwbouwplannen voor strandhotel Paal Acht: daar heeft Staatsbosbeheer zich langdurig tegen verzet, met als uitkomst diverse aanpassingen. Op Vlieland waren het de eerste bovenmaatse huizen die Staatsbosbeheer wakker schudden.

Juist op Vlieland en Terschelling heeft Staatsbosbeheer veel invloed, als bezitter van bijna alle grond buiten de dorpen en het militaire oefenterrein. De natuurbeheerder heeft daarom formeel het laatste woord bij nieuw- en verbouwplannen, en maakt de laatste jaren ook gebruik van die positie. ,,Uit zorg voor natuur en landschap, een zorg die alle betrokkenen met elkaar moeten delen“, zegt Hummelen.

Maar volgens mevrouw W. Popma-van der Schoot, eigenaresse van bungalowverhuur Zevenster, speelt Staatsbosbeheer gewoon een machtsspelletje: ,,Ze willen laten zien dat zij het voor het zeggen hebben.“ Popma's familiebedrijf exploiteert op Vlieland al jaren tientallen huisjes.

Ze kwam met Staatsbosbeheer in aanvaring bij de bouw van Zonnebloem, Salamander en Zeekraal: drie identieke huizen van gele baksteen met een rieten kap, die hoog opdoemen achter het nu wat nietig ogende Pierewiet. Steen des aanstoots was niet de hoogte, maar de daklijn van de drie riante huizen. Popma wilde een 'wolfskapje', waarbij de rieten kap aan voor- en achterzijde bij de nok een stukje terugwijkt. Dat mocht niet. “Volgens Staatsbosbeheer werd het dan net een Saksisch boerderieke“, zegt ze geringschattend. Dergelijke bemoeizucht gaat haar veel te ver.

Een opvallende verschijning in het helmgras is ook Lindeval, met zijn grijzige houtwerk en gebogen dak, hoog op een duin. Voor dit uiterlijk is bewust gekozen, vertelt eigenaar Martijn van Hall, naar eigen zeggen een groot natuurliefhebber: “Het is heel duurzaam gebouwd. En we wilden geen agressief puntdak maar een rond dak dat zich organisch voegt in de duinen.“

Van Hall komt al tientallen jaren op Vlieland en wilde er graag zelf een huis. Daarvoor stak hij zich enkele jaren geleden zwaar in de schulden. Via de verhuur van het huis moet hij dit terugverdienen. De toestemming van Staatsbosbeheer was louter een formaliteit, zeiden de gemeente en de aannemer hem destijds.

Dat bleek het allerminst het geval. In het najaar van 2003 kwamen de bouwplannen abrupt stil te liggen. Na veel pijn en moeite en juridisch gesteggel, werd uiteindelijk een compromis bereikt. Lindeval werd anderhalve meter lager, en het souterrain met solarium en Turks stoombad verdwijnt nu gedeeltelijk in het duin. De eigenaren van de omringende huisjes vinden de aanpassingen kennelijk nog niet genoeg. Zij spanden -vergeefs, bleek vorige week- een planschade-procedure aan tegen de gemeente omdat ze denken dat hun eigen woninkje minder waard is geworden met Lindeval pontificaal in hun uitzicht.

Burgemeester B. Galama is nog maar twee maanden op haar post op Vlieland. Ze geniet in haar vrije tijd met volle teugen van de schoonheid van het eiland en heeft zich persoonlijk nog niet gestoord aan de nieuwe vakantievilla's. “Er zijn mensen die alles bij het oude willen houden. Maar om de natuur te onderhouden, is een goed draaiende economie ook noodzakelijk“, zegt ze. ,,Toerisme speelt een belangrijke rol op Vlieland.“

Natuurlijk kunnen de regels altijd beter. Daar komen Staatsbosbeheer en de gemeente vast wel uit, denkt Galama. De nieuwe huizen, voegt ze daar aan toe, voldoen wel keurig aan het democratisch vastgestelde bestemmingsplan en de welstandsnota. Maar PvdA-fractievoorzitter Wim Gieles vraagt zich inmiddels af of deze documenten niet aan revisie toe zijn. Want ook al vindt hij dat Staatsbosbeheer zich wel wat eerder had mogen roeren, toen het bestemmingsplan en de welstandsnota werden vastgesteld, ze hebben soms wel gelijk: “Er staan enkele huizen die er nooit hadden moeten komen.“

Waar op Vlieland de eerste tekenen van verandering in volle glorie zichtbaar zijn, heeft Terschelling de boot aardig af weten te houden. “Daar zijn we bijzonder goed in geslaagd“, vindt Hugo Gorter zelfs. Hij is voorzitter van de Stichting Ons Schellingerland, die zich inzet voor het behoud van de schoonheid van het eiland.

Want ook op Terschelling is het oppassen geblazen. Er liggen plannen voor een vakantiehuis tussen de karakteristieke elzensingels in Formerum-Noord. Daar past het huis totaal niet, vindt Gorter: “Het oude huisje is hooguit 5,5 meter hoog, zoals alle vakantiewoningen daar. Het nieuwe huis wordt 8,40 meter. Dat mag van de gemeente, die zich baseert op een oud bestemmingsplan.“ Als dit huis er komt, vreest Gorter, volgen de andere huizen. Daarom is zijn stichting van plan de bouw via de rechter tegen te houden.

Waar Gorter Staatsbosbeheer als een belangrijke bondgenoot ziet, ergert CDA-raadslid Hendrik van der Wielen op Terschelling zich aan de natuurbeheerder. De gemeenteraad van Terschelling verzocht de Tweede Kamer vorig jaar zelfs om de macht van Staatsbosbeheer in te perken. Daaraan gaf het parlement geen gehoor.

Van der Wielen: “Het is steeds weer hetzelfde verhaal. Staatsbosbeheer stelt zich sinds de verzelfstandiging in 1998 op als eigenaar van het gebied. Tot dan toe waren ze beheerder, en wat mij betreft zijn ze dat nog steeds. Niemand wil flatgebouwen in de duinen. Maar je probeert compromissen te vinden, en dat doet Staatsbosbeheer niet. Dat noem ik neo-feodale overheersing.“

De huizenbezitters, gaat Van der Wielen verder, moeten elk jaar een paar duizend euro erfpacht betalen aan Staatsbosbeheer. “Maar als mensen hun huis willen verbouwen om het rendabel te maken, krijgen ze nee te horen.“ Aannemer Jaap Bos, eveneens op Terschelling, valt hem bij: “Een paar dames in Groningen zitten onze bouwtekeningen te beoordelen. Die bemoeien zich overal mee.“ Hij is een huisje in Midsland aan Zee aan het verbouwen. “Het wordt wat hoger. Dat is geen punt. Maar dakkapelletjes, dat mag niet.“ In afwachting van een nieuwe beoordeling ligt het werk stil. Dat soort 'gedonder' heeft hij steeds, zegt Bos.

“Natuurlijk is het van de gekke dat wij ons met dakkapellen bezighouden“, beaamt Hummelen van Staatsbosbeheer. Hij is ook niet onverdeeld gelukkig met het gedoe van de afgelopen tijd. Maar het gaat ergens toe leiden, wat hem betreft.

Zo staat het bestemmingsplan nu een maximale hoogte van 8,50 meter toe voor het hele zomerhuisjesgebied. Van die algemene regel wil Hummelen af. Zo zijn de huisjes in Vliepark, vlak naast Duinkersoord, nu slechts 3,50 meter hoog. Ze liggen achter elkaar op het glooiende terrein. Als één eigenaar een huis van 8,50 hoog neerzet voor het huis van zijn buurman, vreest Hummelen, volgt een domino-effect. Daar is het beter lagere huizen neer te zetten met een groter grondoppervlak. Maar elders, zoals laag in een duinpan, hoeft zo'n hoog huis geen enkel probleem te zijn. Met dergelijke verschillen wil Staatsbosbeheer rekening houden. Daarover wordt later deze maand gepraat met de gemeenten Vlieland en Terschelling en de provincie.

Vlielandliefhebber Jan Eringa is er allerminst gerust op. ,,We hebben vorig jaar als eigenaren op Vliepark gezegd dat we het park laag willen houden. Vrijwel iedereen was het daar mee eens. Maar het ziet er nog niet naar uit dat we dat bij de gemeente voor elkaar krijgen.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden