Plein 2

Een partijvoorzitter in beeld is nooit goed nieuws

Partijvoorzitter Hans Spekman van de PvdA. Beeld ANP

Het staat nog net niet in de vacatureteksten, maar ervaren partijgenoten zullen het nieuwbakken partijvoorzitters op het hart drukken: wees zo onzichtbaar mogelijk. Doe wat je moet doen, maar zoveel je kunt achter de schermen. Want een partijvoorzitter in de publiciteit, dat staat symbool voor heibel in de tent.

De VVD is zo'n partij waar dit adagium geldt. Henry Keizer, onbezoldigd partijvoorzitter die in deeltijd de liberalen aanstuurt, leidt bij voorkeur een mediaschuw leven. Mark Rutte is de politiek leider, Keizer zal hem geen mes in de rug steken in interviews of aanschuiven bij praatprogramma's om het VVD-geluid kracht bij te zetten.

Keizer was die camera's graag blijven mijden, ware het niet dat hij zich vorige week genoodzaakt voelde een persconferentie te beleggen. Daar weersprak hij de aantijging dat hij zijn crematiemultinational in 2012 onder de marktwaarde heeft overgenomen.

Huishoudelijke zaken

Het zijn precies deze beelden die Keizer en zijn VVD willen voorkomen: een partijvoorzitter in de verdediging die zijn handelen aan de integriteitscommissie van zijn partij voorlegt.

Het leidt af van Keizers bestuurstaken, het maakt zijn harde aanpak van niet-integere VVD'ers ongeloofwaardig en het trekt zijn partij weer in de sfeer van schimmige deals, net nu de gifbeker rondom de Teevendeal leek leeggedronken.

Niet voor niets horen buitenstaanders zelden van partijvoorzitters als Letty Demmers (D66), Marjolein Meijer (GroenLinks) of Piet Adema (ChristenUnie). Ze regelen de huishoudelijke zaken van de partij vanuit de gedachte: we hebben één politiek leider en die zitten we niet in de weg.

De grote uitzonderingen op die regel zijn PvdA en SP. In het verleden smolten het politieke en bestuurlijke leiderschap daar wel eens samen. Bekendste voorbeeld is SP'er Jan Marijnissen, die jarenlang het fractievoorzitterschap in de Tweede Kamer combineerde met de partijvoorzittershamer. Ver daarvoor was het Pieter Jelles Troelstra die bij de PvdA-voorloper SDAP beide petten droeg.

Dat juist deze stromingen bekend zijn met deze combinaties, is niet zo verbazend: veel meer dan bij andere partijen is het voorzitterschap bij de PvdA en SP een politieke functie.

Marijnissen behield na zijn vertrek uit de Kamer nog jaren zijn werkkamer in de buurt van zijn opvolger. En zoals dat voor Marijnissen gebruik was, is ook voor PvdA-voorzitter Hans Spekman de dinsdagochtendvergadering met de fractie vaste prik.

Onzinnig

Niet alleen intern hebben de PvdA- en SP-voorzitters veel in de melk te brokken, ook naar buiten toe. Ze geven interviews over de politieke koers en bekritiseren het kabinetsbeleid én hun eigen kopstukken als ze dat nodig achten. Berucht is inmiddels Spekmans uitspraak bij de aftrap van Rutte-II: 'Nivelleren is een feest.' Niet veel later noemde hij de participatiesamenleving 'onzinnig' - terwijl zijn PvdA tekende voor de Troonrede met die term erin.

Dat het moeilijk is om dat kritiek spuien op je partij af te leren, bewijst PvdA'er Felix Rottenberg. In 1993 moest fractievoorzitter Thijs Wöltgens in de krant lezen dat partijvoorzitter Rottenberg hem weg wilde hebben. Een kwart eeuw later deelde Rottenberg vanaf de zijlijn een linkse directe uit aan toenmalig fractieleider Diederik Samsom, die hij 'de bedrijfsleider van het kabinet' noemde.

Hoe politiek de voorzittersrol bij PvdA en SP ook mag zijn, toch geldt ook hier voor zittende én vertrokken voorzitters: zo lang je ze niet ziet, is het goed. Toen de SP dit voorjaar in de peilingen maar niet vooruit te branden was, dook voorzitter Ron Meyer op bij praatprogramma's. Ook Marijnissen, anderhalf jaar geleden door de leden uitgezwaaid, stak als orakel van Oss ineens weer voor tv-camera's zijn verhaal af.

De boodschap voor de kijker was duidelijk: bij de SP gaat het kennelijk niet helemaal lekker.

Lees ook: Henry Keizer legt voorzitterschap VVD voorlopig neer

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden