Een parlementariër mag geen belletje trekken

Kamerleden hebben geen onbeperkte vrijheid van meningsuiting. Wilders’ uitspraken zijn zeker strafbaar.

Mag een parlementariër buiten de Kamer roepen wat hij wil? Volgens Geert Wilders kennelijk wel. Mijn aangifte op persoonlijke titel tegen hem wegens het aanzetten tot haat en discriminatie, na zijn oproep de Koran te verbieden, noemt hij triest: „Ik schreef toch in mijn hoedanigheid van parlementariër.”

Parlementariërs hebben een hoge mate van vrijheid van meningsuiting wanneer zij binnen de politieke arena optreden. Maar een volksvertegenwoordiger die door rood licht rijdt of een agent op straat uitscheldt, krijgt gewoon een boete. Er zijn grenzen aan wat een parlementariër toekomt aan rechten.

Was het maar zo dat Wilders beoogt een bijdrage te leveren aan een maatschappelijk debat. Het tegendeel is waar. Hij geeft zich over aan een vorm van modern ’belletje trekken’: hij roept iets, om zich vervolgens veilig terug te trekken en op afstand gade te slaan welk gekrakeel ontstaat. Is dit het podium voor een maatschappelijk debat?

In de rechtspraak zijn criteria ontwikkeld die als toetssteen kunnen dienen in deze zaak. Als een uitlating is bedoeld als bijdrage aan het publieke debat bestaat er betrekkelijk weinig ruimte voor een strafrechtelijke veroordeling. Het Europese hof voor de rechten van de mens stelt als voorwaarde dat zo’n debat de ’ontwikkeling of voortgang in aangelegenheden van het mensdom voor het voetlicht brengt’.

Voor Wilders is het parlement een legitiem podium om zijn ideeën te uiten over de Koran en over het weigeren moslims tot Nederland toe te laten. Maar dat ligt anders als hij zich in een open brief tot het volk richt met als gevolg het aanwakkeren van onrust en haatgevoelens tussen verschillende bevolkingsgroepen.

Met zijn uitlatingen in de Volkskrant (8 augustus) wil Wilders steun vergaren voor zijn kennelijke standpunt dat de islam als godsdienst in Nederland verboden moet worden. Immers, hij pleit voor een verbod op het lezen en in bezit hebben van de Koran, thuis of in de moskee. Deze uitlating wordt in naam gekoppeld aan de wens om de grenzen te sluiten voor moslimimmigranten.

Daarmee schendt hij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dat beschermt het recht op godsdienstvrijheid, en verbiedt ’enige activiteit die als doel heeft de rechten of vrijheden uit dit Verdrag te vernietigen of te beperken’ (art. 17). Met andere woorden: de grens van de vrijheid van meningsuiting ligt bij het punt waar inbreuk wordt gemaakt op de verdragrechtelijke vrijheid van een ander.

Interessant is een uitspraak van de Hoge Raad over de onschendbaarheid van volksvertegenwoordigers, in een zaak uit 1999. De voorzitter van de kamerfractie van de Centrum Democraten had tijdens een demonstratie van CP’86 en de CD gezegd: „Wij schaffen zodra wij de mogelijkheid en macht hebben, de multiculturele samenleving af.” Enkele aanwezigen riepen ’Nederland voor de Nederlanders’ en ’Vol is Vol’. De CD-voorman werd veroordeeld wegens het mede in het openbaar aanzetten tot discriminatie.

Het hof had in eerdere aanleg al geoordeeld dat hij zich niet kon beroepen op het recht van vrije meningsuiting. Het stond hem vrij zonder gevaar voor strafvervolging in de Tweede Kamer het beleid van de overheid betreffende buitenlanders aan de orde te stellen. Ook buiten de Kamer mocht hij dit doen, maar binnen zijn verantwoordelijkheid volgens de wet. Volgens het hof vergde dit van verdachte terughoudendheid en bedachtzaamheid, juist bij een demonstratie die beïnvloeding van de publieke opinie beoogde.

Mag Wilders alles zeggen omdat hij parlemtentariër is? Op een volksvertegenwoordiger rust de plicht te waken voor de rechten van àlle burgers en niet alleen van hen die op hem hebben gestemd. Juist een volksvertegenwoordiger moet zich iets aantrekken van de proportionaliteit van zijn uitingen en van het belang dat elke burger in Nederland heeft bij een vreedzame samenleving. Het is ongepast angst- en haatgevoelens aan te jagen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden