Een paar pieken, veel dalen; dat is het leven van een topsporter

Dafne Schippers (tweede van rechts) op de WK indoor atletiek in Birmingham. Na de Spelen van Rio kampte ze met motivatieproblemen. Beeld ANP

In de rubriek 'Sportief Elftal' buigen twee deskundigen uit een panel van elf zich over een actueel sportief vraagstuk. In deze aflevering: een zware blessure, het klassieke zwarte gat of de dip na een groot evenement: depressie komt veel voor onder topsporters.

Oud-wielrenner Lieuwe Westra publiceerde vorige week zijn biografie 'Het Beest', waarin hij openhartig vertelt over zijn depressie. Westra is lang niet de enige (oud-)topsporter die kampte met ernstige psychische problemen. Ook oud-schaatser Stefan Groothuis, de Italiaanse doelman Gianluigi Buffon en bobsleeër Jeroen Piek lieten eerder weten dat ze met een depressie hebben geworsteld.

Of een depressie onder (oud-)topsporters vaker voorkomt dan onder de gemiddelde bevolking, valt moeilijk te zeggen. Diverse onderzoeken spreken elkaar tegen.

"Er is veel verborgen leed", stelt voormalig tafeltennisster Bettine Vriesekoop. Er ligt een belangrijke taak voor sportkoepel NOC-NSF, vindt oud-zwemster Conny van Bentum, die tegenwoordig teamarts is van de Nederlandse hockeyploeg en in het dagelijks leven werkt als huisarts. "Wat nog totaal ontbreekt, is een goede begeleiding na een evenement als de Olympische Spelen."

Geen softie

Van Bentum: "Ik denk dat veel mensen niet goed begrijpen onder welke hoogspanning een topsporter staat. Er komen zoveel emoties, spanningen en verwachtingen bij kijken. Iemand die goud wint, kan makkelijk zeggen dat het 't allemaal waard is geweest. Maar wat voelt de atleet die vier jaar lang dag in dag uit alles heeft gegeven en nipt vierde wordt? Dat roept heel andere emoties op."

Vriesekoop: "Ik denk dat er nog een taboe rust op het erkennen en uiten van die emoties. Zeker in de voetballerij. Als individueel sporter sta je onder grote druk. Je wilt je sponsors tevreden stellen, je wordt gezien als voorbeeld en het laatste wat je wilt, is overkomen als een softie."

Van Bentum: "Ik denk dat topsporters - omdat ze vaak monomaan, bijna op het autistische af, hun sport beleven - wel een verhoogd risico lopen op een depressie. Als een blessure een einde maakt aan een carrière, het klassieke zwarte gat zich opent of in de periode na een groot evenement als de Olympische Spelen. Een atleet leeft zó lang naar zo'n groot doel toe, dat het gat erna ontzettend leeg kan zijn."

Vriesekoop: "Lichaam en geest gaan in zo'n geval vaak samen. Ik ben overtraind geweest. Op mijn 23ste, 24ste kreeg ik de ziekte van Pfeiffer, waardoor ik drie maanden lang zwetend op bed heb gelegen. Ik was in die periode heel verdrietig. Er waren meerdere momenten waarop ik het niet meer zag zitten. Fysiek en mentaal zat ik er helemaal doorheen."

De coach ziet meer

Van Bentum: "Soms is het lastig om depressiviteit te herkennen. Om een voorbeeld te geven: de hockeymannen zagen elkaar in december voor het eerst na de Olympische Spelen van Rio (in augustus 2016, red.). Hoe kom je er dan achter of ze zich mogelijk in een depressie bevinden? Ik bel ze - zeker de gestopte spelers - altijd op na een groot evenement. Ik stel simpele vragen als: Hoe gaat het met je? Kun je je draai een beetje vinden? En hoe gaat het qua werk? Als teamarts vind ik dat mijn verantwoordelijkheid. Ik probeer ze in een vroeg stadium ook voor te bereiden op dat wat komen gaat."

Vriesekoop: "Ik denk dat er ook een belangrijke rol ligt voor de coaches. Ik begeleid nu toevallig een aantal pupillen in het tafeltennis. Het moeilijkste voor een coach is om in het lichaam en de geest van de ander te komen. Als coach moet je dus vragen en doorvragen. Alleen zo weet je wat er echt speelt."

Van Bentum: "Zeker. Als teamarts ben ik verantwoordelijk voor de gezondheid van topsporters. De psychische gezondheid hoort daarbij. Zoiets doe ik in samenspraak met de coach. Een coach die dagelijks met spelers werkt, ziet toch vaak meer. Als een depressie geconstateerd wordt, stuur je een topsporter allereerst door naar de huisarts. Als ik zo iemand op bezoek krijg, kijk ik naar de ernst van de klachten, of het eerder voorgekomen is. En we kijken of er psychische hulp of medicatie bij moet komen."

Het ego spreekt

Vriesekoop: "Een topsportcarrière kent meestal maar enkele hoogtepunten. Veel topsporters verliezen meer dan ze winnen. Sport gaat over competitie en dus over vergelijken. Bij topprestaties gaat het erom één te worden met dat wat je doet, zodat je geen last hebt van jezelf en je ego niet tussen jou en de sport die je beoefent in staat. De kunst is om jezelf als topsporter te laten verdwijnen in het spel.

"Als je niet in topvorm bent, begin je na te denken over van alles en nog wat. Dan gaat ook het ego spreken: ik kan het niet, de ander is beter, hij heeft mooiere sportkleding, etc. Als je je prestaties koppelt aan je identiteit als persoon, gaat het mis. Voor je het weet wordt het denken zo negatief dat je in een depressie raakt en er niet meer uitkomt."

Van Bentum: "NOC-NSF en de sportbonden hebben daarom een grote verantwoordelijkheid om het leven na een topsportcarrière goed te begeleiden. Gelukkig besteden ze daar meer aandacht aan. Er wordt goed gekeken of iemand geholpen kan worden met het zoeken naar werk. Maar wat totaal ontbreekt, is een goede begeleiding na een groot evenement als de Olympische Spelen. Iemand kan zich helemaal leeg voelen na zo'n piek. Dafne Schippers schreef op Twitter dat ze motivatieproblemen had na de Spelen van Rio. Dat snap ik volledig. Het is belangrijk om dat snel te signaleren en goed te begeleiden."

In het sportief elftal buigen zich per aflevering twee van de elf deskundigen over een actueel sportief vraagstuk. Lees hier meer afleveringen.

Lees ook: Als topsport een obsessie wordt
De extreme druk om te presteren werd bijna zijn ondergang. Nu is topsporter Jeroen Piek (27) er weer bovenop en wil hij volgend jaar naar de Winterspelen in Pyeongchang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden