Een paar minuten met de paus

De Nederlandse bisschoppen vertrekken vandaag naar Rome voor een 'ad limina-bezoek' van een week. Paus Franciscus wil weten hoe het er in de Nederlandse kerkprovincie voor staat.

Vier jaar te laat gaan de Nederlandse bisschoppen komende week op bezoek bij de paus, voor een evaluerend 'ad limina-bezoek'. Vanavond vliegen ze naar Rome en donderdag ontmoeten ze Franciscus. Daarbij bespreken ze kort hoe het ervoor staat in de kerk in Nederland en wat wijsheid is voor de komende jaren.

Volgens de regels vindt elke vijf jaar zo'n bezoek plaats, maar de Nederlandse bisschoppen waren in 2004 voor het laatst bij de paus. De vertraging ontstond bij het Vaticaan door de ziekte en het overlijden van Johannes Paulus II. Bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden hoopt op een 'weldadige week'. Hij zal in ieder geval de 'Pauspetitie' aan de orde stellen. Met deze actie op Facebook lieten zo'n 300 Nederlandse katholieken aan de paus hun kritiek op de kerk en hun dromen weten.

Zeven vragen over het bezoek van de Nederlandse bisschoppen aan de paus.

Wat is 'ad limina'?
Verplicht moeten alle bisschoppen wereldwijd eens per vijf (Europa) of tien (buiten Europa) jaar naar de paus, voor een evaluatie. Dat bezoek heet offieel in het Latijn, de huistaal van het Vaticaan, ad limina apostolorum. Deze naam 'naar drempels van de apostelen' verwijst naar de graven van Petrus en Paulus in Rome. Het bezoek begint maandagochtend dan ook met een viering in de crypte van de Sint Pieter bij wat officieel het graf van Petrus is. Ook is er in de loop van de week een viering bij het graf van Paulus, in de basiliek Sint Paulus buiten de Muren. Het vorige bezoek van de Nederlandse bisschoppen was in 2004, bij paus Johannes Paulus II. Na diens overlijden is bij het Vaticaan grote vertraging ontstaan met de planning van de ad limina-bezoeken. Zo zijn de Nederlandse bisschoppen nooit bij paus Benedictus XVI langsgeweest in de acht jaar dat hij aan het hoofd van de kerk stond.

Wie gaan er mee?
Nederland is met zeven bisdommen klein genoeg om alle bisschoppen en hulpbisschoppen in een keer te laten gaan. Ze zijn met dertien. Italiaanse en Amerikaanse bisschoppen, die met veel meer zijn, gaan altijd per regio. Zes van de Nederlandse bisschoppen waren er in 2004 nog niet bij.

Wat is het doel van het bezoek?
Met deze evaluatiebezoeken blijft het Vaticaan op de hoogte van wat er speelt in de bisdommen en krijgen bisschoppen de kans openhartig hun visie te geven. Door langs te gaan bij de curie (het Vaticaanse bestuursapparaat) krijgen ze informatie over ontwikkelingen in het hoofdbestuur van hun kerk. Sommige bisschoppen komen wel vaker in Rome, zoals aartsbisschop Eijk, die lid is van een aantal raden en congregaties, maar anderen zelden.

Hoe lang duurt het?
Eigenlijk stond het ad liminabezoek gepland van maandag 1 tot en met zondag 8 december. Van paus Franciscus mogen de bisschoppen twee dagen eerder al naar huis. Op 8 december is het feest van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria. Belangrijk genoeg om thuis goed voor te bereiden, vindt het Vaticaan. Op 5 december, een uur voor lunchtijd, gaan de bisschoppen bij paus Franciscus langs, eerst met zijn allen en daarna ieder apart. Een uur voor dertien personen, dus ieder heeft slechts een paar minuten. Aartsbisschop Eijk mag het langst.

Welke taal wordt er gesproken?
In het Vaticaan geldt: wie Italiaans spreekt, heeft voorrang. De Nederlandse bisschoppen vallen dan meteen in twee groepen uiteen. Aartsbisschop Eijk spreekt Italiaans, net als zijn hulpbisschoppen Woorts en Hoogenboom, bisschop Van den Hende van Rotterdam, hulpbisschop Hendriks van Haarlem en De Jong van Roermond.

De anderen moesten vooraf aangeven in welke taal ze dan wel die paar minuten met de paus willen spreken. Dat zal voornamelijk in het Engels zijn, een taal die de paus in ieder geval verstaat en ook wel spreekt. Duits was ook een alternatief. Spaans, de moedertaal van de Argentijnse paus, zou helemaal handig zijn, maar dat zit er niet in.

Waarover gaat het gesprek?
Zelfs van elkaar weten de bisschoppen niet wat ze aan de orde zullen stellen. Ieder voor zich heeft iets op papier gezet en ingeleverd bij de nuntius, de pauselijke ambassadeur. Die geeft de stukken door aan de paus, die daardoor meer weet dan elk van zijn gasten afzonderlijk. Op tafel ligt ook het rapport dat de Nederlandse bisschoppen samen hebben opgesteld en dat deze week gepubliceerd is. In dit rapport uiten ze hun zorg over de krimp en leggen ze verantwoording af over de manier waarop de kerk het probleem van het seksueel misbruik aanpakt. Volgens aartsbisschop Eijk geeft het een 'zeer realistisch' beeld.

Wat is het verdere programma?
Na een viering morgen in de bij Nederlanders bekende Friezenkerk begint het bezoek maandagochtend vroeg met een viering in de crypte van de Sint Pieter. Daarna waaiert het gezelschap uiteen voor bezoeken aan allerlei afdelingen van de curie. Tijdens hun werkbezoek bezoeken alle bisschoppen die afdelingen van het Vaticaan die aansluiten bij hun taak. Elke bisschop is naast bestuurder van zijn eigen regio ook belast met een inhoudelijke portefeuille. Zo gaat bisschop Liesen van Breda over liturgie en hulpbisschop Mutsaerts van Den Bosch over jongeren. Elke dag is er een viering, steeds in een andere kerk. Donderdagochtend is er in ieder geval een uur beschikbaar voor de ontmoeting met paus Franciscus, en misschien nog wat langer. Dan ook gaat iedere bisschop met hem op de foto. Vrijdagmiddag kunnen de bisschoppen na de laatste viering naar huis.

'Een zucht van verlichting, na de gedempte stemming van de afgelopen jaren'
Voor bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden is het het tweede ad liminabezoek. In 2004 was hij mee als hulpbisschop van Utrecht. "Ik hoop op een weldadige week, zoals we in 2004 hebben beleefd. Het is uniek dat wij als bisschoppen zoveel dagen samen optrekken. Ik heb Joost Verhoef, de initiator van de Pauspetitie, beloofd die aan de orde te stellen bij het gesprek met paus Franciscus, als dat lukt. Uit ons gezamenlijke bisschoppelijke rapport blijkt dat een aantal seinen op onveilig staat, gezien de krimp en de fusies. Ik ben nuchter genoeg om dat vast te stellen. We zullen aan andere vormen van kerk-zijn moeten denken, aan kleine geloofsgemeenschappen, zoals huiskamerkerken. Toch moeten we niet onnodig somberen. Deze paus schetst een beeld van een kerk die hartelijk is en de dialoog aangaat. Daarbij kunnen we ons aansluiten. Ik merk in de parochies enthousiasme over de accenten die deze paus legt. Je hoort een zucht van verlichting, na de gedempte stemming van de afgelopen jaren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden