Opinie

Een overwinning voor het klimaatbeleid

Kolencentrale op de Maasvlakte. Het sluiten van vijf kolencentrales verlaagt CO2-emissies niet, stelt de ACM. Beeld anp
Kolencentrale op de Maasvlakte. Het sluiten van vijf kolencentrales verlaagt CO2-emissies niet, stelt de ACM.Beeld anp

DENNIS VAN BERKEL   Waakhond ACM wil een stokje steken voor het sluiten van vijf kolencentrales. Daarmee legt de ACM het falen van de overheid bloot, stelt klimaatjurist Dennis van Berkel.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft bepaald dat de afspraak uit het Energieakkoord om vijf oudere kolencentrales te sluiten in strijd is met het mededingingsrecht. De partners bij het Energieakkoord hebben stevige kritiek geuit en de ACM opgeroepen om de bestaande regels anders toe te passen (Trouw, 3 oktober). Deze kritiek is onterecht. Anders dan veel eerste reacties doen vermoeden, is de afkeuring door de ACM namelijk een overwinning voor een effectief klimaatbeleid. Niet de stugge opstelling van de ACM maar een falende overheid is de echte oorzaak van de haperende duurzaamheidsagenda.

De ACM stelt vast dat de afspraak om de vijf kolencentrales te sluiten tot geen enkele verlaging van CO2-emissies zou leiden. De ACM stelt daarmee dat het geclaimde publieke belang van de sluiting in feite dus niet bestaat. Wie goed naar de reacties op het 'nee' van ACM luistert, hoort dat emissieverlaging ook helemaal niet het doel van de afspraak is. Energiebedrijven zitten in hun maag met drie nog te openen kolencentrales die nu al onrendabel blijken te zijn. Het afschaffen van de kolenbelasting (de uitruil voor de sluiting) zou deze verliesgevende investeringen nog wat rendabeler maken. De uitkomst is dan ook dat niet het klimaat maar de nieuwe kolencentrales garen spinnen bij de voorgenomen sluitingen.

Het oordeel van de ACM legt echter een fundamenteler probleem van het Nederlandse duurzaamheidsbeleid bloot. Al jaren wordt onder de bezielende leiding van het ministerie van economische zaken gewerkt aan de privatisering van publieke belangen. Steevast wijst de politiek bij de roep om meer duurzaamheidsbeleid naar de markt. Het bedrijfsleven, niet de overheid, zou het voortouw in de omslag naar een duurzame economie moeten nemen.

Uitholling parlementaire democratie
Het is deze privatisering van publieke belangen die de ACM dwingt een oordeel te vellen over afspraken in het Energieakkoord. Een positie waar overigens vrijwel niemand binnen de autoriteit blij mee is. Het afwegen van verschillende publieke belangen zoals in het Energieakkoord vastgelegd, past niet bij de rol van een onafhankelijk toezichthouder.

Sterker nog, het bestendigen van die rol leidt onvermijdelijk tot een uitholling van de parlementaire democratie in Nederland. Want wie is de ACM om te bepalen of dergelijke afspraken het algemeen belang dienen en dus haar goedkeuring verdienen? Over welke democratische legitimiteit beschikt de ACM die haar in staat zou stellen meer te doen dan haar wettelijk is opgedragen en afwegingen te maken tussen vaak tegengestelde belangen?

Halverwege dit jaar probeerde de ACM in een conceptrapport oplossingen te vinden voor de ontstane clash tussen private duurzaamheidsinitiatieven en het mededingingsrecht. Geen makkelijke opgave omdat de uiteindelijke interpretatie van de mededingingsregels op Europees en niet op Nederlands niveau plaatsvindt. Een rondgang langs de Europese collega's van de ACM heeft echter geleerd dat Nederland hier helemaal alleen in staat. De door de ACM gevoelde problemen doen zich vrijwel nergens anders voor, omdat in de rest van Europa overheden weten hoe zij de markt kunnen reguleren op een wijze, die duurzaam ondernemen daadwerkelijk lonend maakt.

Zegen voor klimaatbeleid
De oplossing voor de sluiting van de vijf kolencentrales is evident. Het is aan de overheid om wet- en regelgeving op te stellen die tot deze sluiting zou leiden. Daarbij kan zij een voorbeeld nemen aan Duitsland waar de regering het voortouw nam om kerncentrales te sluiten. Een goed begin in Nederland zou zijn om de kolenbelasting te verhogen in plaats van af te schaffen. De opbrengsten kunnen worden geïnvesteerd in duurzame innovaties of lastenverlichting voor consumenten. Zij hebben hier veel meer aan dan een indirecte subsidie die een afschaffing van de kolenbelasting zou betekenen.

De uitspraak van de ACM is een zegen voor het klimaatbeleid omdat het een volstrekt falend overheidsbeleid blootlegt. Het blijven doorschuiven van verantwoordelijkheden richting de markt leidt er onvermijdelijk toe dat de bepaling wat in het publieke belang is niet meer door het volk, maar door een klein groepje bedrijven en ambtenaren binnen de toren van de ACM wordt bepaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden