Een ouderwets goede pr-stunt

De Wilders watchers zaten klaar voor het vuurwerk maar het liep met een sisser af. De toespraak van de PVV-leider was ’coalitie-proof’. Intussen stond hij er wel. Op die dag, op die plek. „Hij geniet hiervan; de aandacht, de nervositeit van andere politici.”

Dit was honderd procent Geert Wilders, zegt Meindert Fennema. „Hier presenteerde de zelfbenoemde verdediger van de democratie en tolerantie zich.”

Fennema schreef onlangs de politieke biografie van Geert Wilders, hij kroop voor het boek ’Geert Wilders, Tovenaarsleerling’ in de huid van de PVV-leider. „Wilders was in Amerika niet opvallend mild, hij heeft niet op zijn tong hoeven bijten of hoeven inbinden, zoals zijn politieke tegenstanders vast zullen tamboereren. Hij is gewoon een goede gast geweest.”

De hoogleraar politieke theorie aan de Universiteit van Amsterdam hoorde zaterdag een ’mooie herdenkingsspeech van iemand die niet wilde scoren over de ruggen van de slachtoffers van 9/11’. „Het was wat dat betreft balanceren op een dun koord. Wilders heeft tot nu toe in Amerika alleen maar in zeer rechtse kringen bij theekransjes gesproken en dinerspeeches gehouden. Nu wist hij dat heel veel politieke commentatoren meeluisterden. Op 9/11. Op Ground Zero. Amerika wil de aanslagen gezamenlijk herdenken, inclusief alle multiculturelen, inclusief alle moslims. Wilders besefte dat het niet de plaats en de tijd was om om zich heen te gaan schoppen”, aldus Fennema.

Het was volgens de hoogleraar dus de Amerikaanse context en niet de Nederlandse kabinetsformatie die Wilders op zijn tellen deed passen. „Hij was te gast bij de lunatic fringe, zijn gekke vriendjes. Maar hij heeft dat marginale clubje zaterdag op de kaart gezet. Wilders beheerst het om de zwakke kanten van zijn tegenstanders bloot te leggen. President Obama en burgemeester Bloomberg zeiden dat de imam van die moskee heel liberaal was. Wilders maakte daar gehakt van. Hij schetste een imam die de aanslagen op de Twin Towers nooit heeft veroordeeld en ook al een omstreden moskee in Cordoba wilde neerzetten, waar vandaan hij heel Europa wil islamiseren. Wilders zegt tegen die imam: als je echt een islamitisch centrum wilt bouwen om een interreligieuze dialoog op gang te brengen: doe dat dan in Mekka. Daar is het harder nodig.”

In New York predikte Wilders zijn wereldvisie, zegt André Krouwel, politicoloog van de Vrije Universiteit van Amsterdam. „Het was het bekende verhaal van westerse superioriteit, de islam bedreigt ons, van binnenuit. En met Nederlandse voorbeelden. Van jongens op straat die de aanslagen vierden en dat onderzoekje dat tweederde van de Nederlandse moslims die terroristen wel begreep, zegt hij: ’ze zijn allemaal niet te vertrouwen’.”

Krouwel ziet Wilders langzaam een internationaal netwerk opbouwen. „Hij ontworstelt zich aan het marginale clubje van die mevrouw die hem in New York zo hysterisch aankondigde. Met zijn boodschap van zaterdag bereikt hij veel meer conservatieve Amerikanen met hun anti-islam en pro-Israël ideeën.”

Het zag er wat knullig uit zaterdag, voor maximaal duizend betogers, gefilmd door zo’n homevideocamera. „Maar hij stond daar wel. Op zo’n dag, op zo’n plek”, zegt Krouwel. „Dat bevestigt de status die hij internationaal krijgt. Hij werd zaterdag in Duitsland, bij de oprichting van een nieuwe partij, genoemd. Daar kopiëren ze zijn ideeën. Hij heeft goede contacten in Denemarken en Israël. Een nationalistische partij als Vlaams Belang is altijd aan de zijlijn blijven staan, maar Wilders maakt inmiddels onderdeel uit van een wereldbeweging.”

De hype was groter dan Wilders zelf, zegt Krouwel. „Net als bij Fitna viel het tegen. In die film zou hij de Koran gaan verbranden, net als de Amerikaanse dominee Jones nu van plan was. Wilders heeft zichzelf weer gecensureerd, hij heeft de afgelopen dagen vast de scherpe kantjes ervan af zitten schaven. Deze toespraak was ’coalitie-proof’: de VVD en het CDA kunnen dit negeren.”

Jan Kuitenbrouwer noemt het optreden een grote deceptie maar ook een grote opluchting. „De Wilders Watchers zaten klaar voor vuurwerk. Maar zulke hypes kunnen eigenlijk alleen maar met een sisser aflopen. Wilders heeft al vaker voor een anticlimax gezorgd”, aldus de schrijver van het boek ’De woorden van Wilders & hoe ze werken’.

In dat boek analyseerde Kuitenbrouwer het taalgebruik van de PVV-leider. Dat was zaterdag in New York heel herkenbaar. „Wilders houdt van anaforen, een soort tranceachtig gehamer op bepaalde woorden, zinnen. Dat was zaterdag wat minder extreem. Maar zijn woordvondst ’New Mekka’ in plaats van New York was heel Wilderiaans. Die paste in het rijtje Hollandistan en Rabat aan de Rijn.”

Kuitenbrouwer noteerde ook een opvallende hyperbool, de overdrijving. „Hij had het over een moskee op Ground Zero, in plaats van een islamitisch centrum op Manhattan. Dat is inspelen op emotie. Daar is hij echt een meester in.”

Wilders heeft zijn eigen waarheid, zegt Kuitenbrouwer, en houdt van omdraaien. „Het is natuurlijk lekker om tijdens zo’n toespraak een mooi citaat van Lincoln te gebruiken. Dat doet het goed bij Amerikaans gehoor. ’Those who deny freedom for others, deserve it not for themselves’. Maar vrijheid is bij Wilders niet voor iedereen weggelegd. Dus als hij zoiets roept, begeeft hij zich op glad ijs. Toch komt hij ermee weg. Omdat hij er vervolgens niet over wil discussiëren, zodat niemand het hem voor de voeten kan werpen.”

Een goede pr-stunt, weer ouderwets kattekwaad. Zo ziet Wilders alle ophef rond zijn optreden in New York, denkt Fennema.

„In zijn VVD-tijd zat hij vaak aan de bar met Bolkestein plannen te bedenken om groot in het nieuws te komen. Zo schreef hij eens een stuk dat tijdens een PvdA-congres de talk of the town was. Hij geniet hier van: alle aandacht, de nervositeit van andere politici.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden