Een oudere heer, doorgezaagd door een doktertje omdat hij dood wil

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM - Ton de Jong, die regelmatig een condoom uit de muur trekt, gaat staan. De magere man met de dikke, witte baard wil nu wel eens van de rest van de zaal weten: “Als ik vind dat het tijd is, wie is er voor dat ik dan ook een Ton-doodpil uit de muur kan trekken?” Een flink applaus daalt op hem neer. Tevreden gaat hij zitten: “Dan ben ik niet te vroeg geboren!”

Buiten schijnt eindelijk eens de zon over het Leidseplein, maar binnen in De Balie is het heel erg levensavond. Prins Hamlet dubt (vertolkt door Karel Alphenaar) over de dood bij het lijk van Ophelia, Amfortas smeekt Parcifal (op muziek van Wagner) hem het sterven mogelijk te maken. Erbarme!!!

De stichting Vrijwillig Leven heeft een discussienota de wereld in gestuurd over het doel van de organisatie, het vrij beschikbaar stellen van middelen om dood te gaan aan wie dat echt wil. Lang niet alle bezoekers van de discussiedag staan zo te zien in het voorportaal van de dood, maar er lijkt wel een soort leeftijdswet te gelden: hoe ouder de spreker, hoe opstandiger. Wie moet dan voor de zorgvuldigheid zorgen, vraagt een panellid zich bezorgd af. De zaal: “Niemand!”

Er zijn een paar panelleden elders met kwesties van levensbelang bezig. Oud-politici Felix Rottenberg en Jan Glastra van Loon en oud-vice-president van de Hoge Raad Huib Drion zijn ziek. En beoogd dagvoorzitter Hugo Koolschijn kreeg een kind. “Alweer een begin van een onvrijwillig leven”, verzucht G. Schellekens, voorzitter van de stichting, “dat wij tot een vrijwillig leven willen maken.”

Treinen en touw Vooral Drion wordt natuurlijk gemist. De 'auctor intellectualis van een revolutie', zoals hoogleraar huisartsgeneeskunde Karel Gill hem noemt, krijgt als enige van de afwezigen een telegrafische heilwens en actrice Merel Laseur leest zijn artikel uit NRC Handelsblad voor uit 1991 waarmee het allemaal begon.

Daarin stelde Drion vast dat er voor iemand die dood wil, treinen zijn waar hij voor kan gaan liggen, gebouwen waar hij af kan springen, rivieren en kanalen waar hij in kan lopen en touw dat hij kan aanschaffen, maar dat een eenvoudige pil in het nachtkastje voor het geval dat, sindsdien beroemd als de 'pil van Drion', toch wel zo gemakkelijk zou wezen.

Drion had voor zichzelf met zijn pil een duidelijk doel voor ogen: het verpleeghuis voor zijn. Zeven jaar later komt de stichting Vrijwillig Leven met een uitgewerkt plan daarvoor. De hulp-bij-zelfdodingzoekende moet een keus krijgen tussen een gesprek met zijn huisarts of een andere behandelend arts, of met iemand van een speciaal toetsingsbureau, een Steunpunt vrijwillige levensbeëindiging. Dat gesprek dient maar één doel: vaststellen of de vraag om die pil weloverwogen wordt gesteld door een wilsbekwaam mens.

Een lage drempel, lijkt het en volgens hoogleraar Gill één die door artsen met compassie kan worden bewaakt, “warm van hart en koel van hoofd”. Maar ethica Heleen Dupuis gruwt ervan: “Ik heb vier jaar geleden eens een discussie meegemaakt tussen Huib Drion en het Kamerlid Rob Oudkerk, in de rol van huisarts, wat hij natuurlijk óók is. Daar stoorde ik me aan: ik zag een zeer ontwikkelde oudere heer door een doktertje van 35 jaar worden doorgezaagd over wat hem bezielde. Het was een benauwende vorm van betutteling. Met welk recht doet iemand dat, ook al is hij arts? Natuurlijk, mensen met een doodswens wil je daarvan af praten. Maar als mensen op leeftijd het verpleeghuis zien naderen en een middel willen, is er geen enkel argument om dat niet te doen.”

Volgens Dupuis moet de discussie over hulp bij zelfdoding worden ontdaan van het idee dat Nederland daarmee een nieuwe, unieke fase van het omgaan met de dood binnengaat. “In de tijden van Plato en Aristoteles was het volkomen geaccepteerd om in sommige omstandigheden dolle kervel in te nemen.” Vandaag de dag is een doodswens juist rationeler dan hij in tijden is geweest: “In onze verpleeghuizen, met hun griepprik, hun voedsel, hun sterke sondes is het erg moeilijk geworden om weg te komen.”

Opwelling Schrijfster Karin Spaink vond niet alleen de bemoeienis van de dokter, maar ook diens criteria, zoals door de stichting voorgesteld, te ver gaan: “Ik zie een gruwelijkse angst voor de opwelling. Ik hoor een humaan mensbeeld, het gaat hier over empathie, over consistentie. Dat sluit veel mensen uit. Ik voorzie een bureaucratisering en een regulering van de zelfmoord.”

Voorzitter H. Schraven van de Nederlandse vereniging voor vrijwillige euthanasie (NVVE) kan het niet laten even te verwijzen naar de gesprekken van een paar jaar geleden, toen de stichting Vrijwillig Leven nog in oprichting was en besloot niet onder de vlag van de te weinig radicaal bevonden NVVE te gaan opereren. “Toen ik de discussienota zag dacht ik: hé, wat typisch, wat is er van die oorspronkelijke bevlogenheid over? Ik lees hier over toetsen, niets over Drion en zijn nachtkastje.”

Maar zo slecht lijkt de stichting het toch niet gezien te hebben, want het Tweede Kamerlid Mohammed Rabbae van GroenLinks vindt, hoewel het radicale standpunt van Spaink hem aansprak, zelfs de door de stichting voorgestelde regeling voorlopig nog onhaalbaar. “Als er geen hoop is, is er geen leven. Maar dit onderwerp is in de Kamer van nu absoluut niet aan de orde.”

Hij moet wennen aan het onderwerp, zegt hij eerlijk. “Ik kom uit een cultuur waar het overlijden van iemand, in welke situatie dan ook, altijd een grote ramp is. Maar ik probeer mij aan te passen. De beste weg is naar mijn mening de jurisprudentie te prikkelen. Dankzij de artsen is de politiek nu zo ver om euthanasie te legaliseren. Zo zullen ook met deze oplossing ervaringen moeten worden opgedaan. Dus hoop ik dat artsen naar voren durven komen. Zo lang er leven is, is er hoop.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden