Een opus voor paard en ruiter

Cornelissen succesvol bij wereldbeker Muziek in kür nog altijd ondergeschikt

DEN BOSCH - Danst een dressuurpaard op muziek, of is muziek in de kür noodzakelijk decor? Amazone Adelinde Cornelissen werkte een half jaar met componist Victor Kerkhof aan een nieuwe kür, zaterdag werd met de primeur de wereldbekerwedstrijd in Den Bosch gewonnen. Toch verschillen ze onafhankelijk van elkaar van mening over de invloed van muziek op het paard.

Kür op muziek, de naam zou moeten impliceren dat er naar artistieke eenheid wordt gestreefd tussen bewegingen van ruiter en paard enerzijds en muziek anderzijds. Volgens Kerkhof is de sport daarin echter nog altijd zoekende.

Samen met Cees Slings schreef Kerkhof in 1995 voor Anky van Grunsven 'Bonfire's Symphony', die in Athene (2004) olympisch zilver opleverde. Het was de eerste opus die speciaal werd geschreven voor dressuur. Kerkhof werkte tot 2005 met veel succes voor Van Grunsven, die daarna haar muziek liet componeren door sterpianist Wibi Soerjadi. Een revolutie werd geenszins ontketend.

Kerkhof: "Wij hebben destijds Anky benaderd omdat de muziek niet deugde. Het was knip-en-plakwerk. Wij waren de eersten die voor een kür een stuk op maat maakten. Maar nog altijd zijn de mensen die dat doen op de vingers van één hand te tellen. Het gaat vooruit, maar niet hard. Er wordt conservatief naar muziek gekeken. Men is zoekende naar wat status en aandeel ervan in de kür is. Moet de jury alleen letten op de fantastische bewegingen van het paard, of moet het muzikale aandeel ook meetellen?"

Kerkhof maak muziek bij commercials en films. "Je ziet iets in een beeld, er is ritmiek, spanning, emotie. Die versterk je zo adequaat mogelijk met muziek, niets meer en niets minder. Hier is dat hetzelfde. Maar juryleden weten alles van paarden, maar vaak niet veel van muziek."

Volgens Cornelissen is muziek er niet om de jury te beïnvloeden. "De jury let erop of het past, of de muziek wel of niet mooi is speelt geen rol. Het mooie komt eruit als de muziek past bij de combinatie en bij het paard. Dat het paard echt op de muziek loopt, niet dat het een achtergrondmuziekje wordt."

De choreografie het uitgangspunt, niet de muziek. Een kür van vijfenhalf tot zes minuten passend maken is een moeizaam proces. Als die op de pas nauwkeurig klopt, wordt van de 'droge' uitvoering een video-opname gemaakt. Op basis daarvan maakt de componist een 'ritmische blauwdruk', waarna het creatieve proces begint.

Cornelissen dacht voor de Olympische Spelen al aan een nieuwe kür, maar achtte dat te risicovol. In september benaderde de winnares van olympisch zilver Kerkhof voor muziek bij een nieuwe kür. In de week voor de wereldbeker liep ze die met haar paard Jerich Parzival voor het eerst in zijn geheel.

"Ik wilde hem graag aan het Nederlandse publiek presenteren", zegt ze na haar triomf in Den Bosch. "In de tiende versnelling moesten er deze week nog aanpassingen worden gedaan, zoals een mooi einde vinden en een goed intro. De week daarvoor hebben we de stapmuziek nog helemaal veranderd."

Cornelissen wilde iets nieuws met een nog hogere moeilijkheidsgraad. Daarbij wilde ze muziek "met iets meer emotie en diepgang, maar toch luchtig. Geen zwaar dramatisch iets, dat past niet bij Parzival." Kerkhof kwam uit bij een 'Keltisch Iers kader', waarvoor Cornelissen de titel 'Tribute to my Red knight' verzon.

"Het is een avontuur met emotie, actie, spanning, humor, luchtigheid", aldus Kerkhof. "Paardensport is gebaat bij klassiekachtige, filmachtige muziek. Verhalende muziek, zoals ik die al dertig jaar maak. Hier valt het verhaal van Parzival en de Ridders van de Ronde Tafel mooi samen. Waarbij Parzival met Adelinde op de rug op zoek gaat naar de Heilige Graal om daarmee onoverwinnelijk te worden."

Of die onoverwinnelijkheid na de eerste succesvolle kür in Den Bosch in dezelfde uitvoering tot Rio zal voortduren, is de vraag. "Muziek bij een kür is als een maatpak. Het past zolang je aan je gewicht blijft en je postuur behoudt. Hoe stabiel blijft een paard in zijn prestaties? Als dat verandert, moet de kür worden aangepast of vernieuwd. Bovendien kan ik me voor Rio een kür met Braziliaanse invloeden voorstellen."

In hoeverre reageert een paard op muziek? Kerkhof: "Ik weet het niet, ik merkt het niet direct. Volgens mij werkt het zo: een paard is sfeergevoelig. Als Adelinde geniet van de muziek en zich daardoor goed voelt, voelt een paard dat. Verder zal het niet gaan. Het is niet zo dat een paard het ritme erop kan dansen."

Cornelissen: "Ik heb paarden gehad die met muziek niets doen. Parzival is in alles apart, het lijkt alsof hij goed luistert naar muziek. Hij kan praktisch op elke muziek lopen, hij past zich er direct op aan. Vanmorgen bij de muziek van de soundtrack had hij het ritme in twee seconden te pakken."

Tranentrekkend afscheid van Salinero
"Salli bedankt", bracht Anky van Grunsven er zaterdagavond met een snik als slotwoorden uit. Als het fenomeen van de dressuur afscheidneemt van een van haar paarden, wordt het een tranentrekker. Zo was het bij het laatste vaarwel van Bonfire en zo was het met Salinero tijdens een tweeluik bij de Wereldbeker in Den Bosch.

Donderdag liep van Grunsven haar voorlaatste kür met Salinero, zaterdag volgden onder live begeleiding van pianist en componist Jiri Soerjadi de laatste piaffes, passages, pirouettes en galopwissels. Het publiek in de uitverkochte arena stond op de banken.

"De laatste keer", zei Van Grunsven emotioneel. "Ik weet het, hij weet het." Van Grunsven werd met Salinero twee keer olympisch kampioen (2004 en 2008), behaalde een wereldtitel en won Europese titels. Met Bonfire won de amazone in 2000 haar eerste olympische titel. Van Grunsven zal zelf wel terugkeren in de ring.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden