Een optrekkende Porosjenko moet regels respecteren

Human Rights Watch vreest voor schendingen oorlogsrecht in Oekraïne

Hij is de laatste dagen vooral in militaire kledij te zien en over een staakt-het-vuren heeft hij het amper meer. Met de recente successen in de strijd tegen de pro-Russische opstandelingen in het oosten van Oekraïne, lijkt president Petro Porosjenko er meer en meer op te vertrouwen de rebellen op het slagveld te kunnen verslaan.

Eerder deze week zei hij dat de bedoeling is de steden Loegansk (430.000 inwoners) en Donetsk (1 miljoen inwoners) te omsingelen om zo te separatisten tot overgave te dwingen. Kan dat zomaar?

"Er is in Oekraïne sprake van een gewapend conflict", zegt Tanya Lokshina, senior-onderzoeker bij Human Rights Watch (HRW) in Moskou. "Je kunt het leger niet verbieden steden te omsingelen. Maar ze moeten er wel voor zorgen dat burgers de gelegenheid krijgen de stad te verlaten."

Tegelijkertijd, zegt ze, is het beschieten van dorpen of steden niet per definitie in strijd met internationaal recht. "De eerste neiging is misschien te zeggen: het leger beschiet onschuldige mensen, wat erg! Maar als vanuit dat dorp of die stad opstandelingen op hun beurt oprukkende troepen onder vuur nemen, kan het anders zijn. In die gevallen is de vraag of de schade aan burgers in verhouding staat tot het directe militaire winst van een aanval." Niet iedere burgerdode is per definitie het slachtoffer van een oorlogsmisdaad.

HRW heeft een rapport gepubliceerd over de vraag wat verschillende partijen in het conflict in Oost-Oekraïne wel en niet mogen volgens internationaal humanitair recht.

Soms is het heel duidelijk, aldus Lokshina: "Gijzelaars nemen, martelingen: daarover is geen discussie mogelijk. Dat is heel duidelijk: dat mag niet". HRW documenteerde eerder wel dat soort schendingen, met name aan de kant van de opstandelingen.

Zo helder is het niet altijd. Zelf bezocht Lokshina onlangs Krasny Liman, een plaats met 30.000 inwoners vlakbij de Russische grens, die sinds begin juni weer onder gezag van Kiev valt. "Er waren vreselijke rapporten dat het ziekenhuis was bestookt door het Oekraïense leger en dat na de inname van de stad militairen het ziekenhuis waren binnengedrongen en gewonde separatisten hadden gedood."

Voor dat laatste heeft HRW geen bewijs gewonden. Wel zijn er aanwijzingen dat het ziekenhuis bewust doelwit is gemaakt. "En dat zou nog mogen als het inmiddels een militaire basis zou zijn geworden, als van daaruit door opstandelingen was geschoten", aldus Lokshina. "Maar wij hebben geen bewijs gevonden dat dat het geval was. Het is van groot belang dat de autoriteiten daar gedegen onderzoek naar doen".

Helaas, constateert ze met een zucht, is er nauwelijks te vertrouwen op een onafhankelijke, objectieve pers. "De intensiteit van de propaganda is verbijsterend. De enige manier om te ontdekken wat er op een plek is gebeurd, is er zelf te gaan kijken."

Radio- en tv-zenders die zich bezighouden met propaganda voor de ene of de andere kant in het conflict, zijn daarmee nog geen legitiem militair doelwit, aldus het HRW-rapport over het oorlogsrecht. Dat kunnen ze weer wel worden, bijvoorbeeld als ze militaire bevelen uitzenden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden