Een optimistische energie neemt bezit van Leeuwarden

Hoofdstad van de Smaak, straks ook van de Cultuur: een voorproefje van Leeuwarden, de stad die wat begint te worden.

Toen bekend werd dat Leeuwarden in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa zal zijn, waren eigenlijk alleen de Leeuwarders zelf daar niet verbaasd over. De uitverkiezing had meteen effect, vanuit het hele land kwamen nieuwsgierige bezoekers eens kijken wat de Friese hoofdstad nu eigenlijk zo bijzonder maakt. Het zal ze niet zijn tegengevallen. Met de opening van het Fries Museum in 2013 en een fonkelnieuwe NS-wandeling in 2014 kwamen er twee redenen bij om naar het noorden af te reizen. In 2015 is Leeuwarden ook nog eens Hoofdstad van de Smaak. Anders gezegd: een bezoek is onvermijdelijk. Tijd voor een voorproefje.

"Het is niets en het zal nooit wat worden." Henk Leutscher glimlacht. "Dat zeiden de Leeuwarders altijd over hun stad. Maar er is iets veranderd. Het kan wél wat worden, daar zijn steeds meer inwoners van overtuigd." Hij refereert aan de manier waarop zijn stad vanuit een underdogpositie de race om de titel Culturele Hoofdstad won van Maastricht en Eindhoven. De brede steun vanuit de bevolking maakte het verschil.

Tegelijkertijd belichaamt hij die verandering. Leutscher is stadsgids, maar niet op de geijkte manier. De Free Tour die hij met een paar vrienden opzette is vrolijk, dwars, een tikje anarchistisch. Elke zaterdag, weer of geen weer, neemt hij zijn bezoekers mee. Langs de bezienswaardigheden van de binnenstad maar ook door steegjes en achterafstraatjes. Hij wijst op plekken die zelfs Leeuwarders niet zullen kennen en ook bij de bekende bezienswaardigheden dist hij onverwachte anekdotes op. Probeer zonder hem maar eens het Water- en Vuurhuisje te vinden, of de mooiste pieces van graffiti-artiest LJ van Tuinen. Leeuwarden heeft zelfs een graffitiplatform, weet hij. "De gemeente maakt afspraken met kunstenaars, geeft soms opdrachten en stelt legale spuitplekken beschikbaar."

Vanzelfsprekend loodst Leutscher zijn gasten langs de mooiste voorbeelden van straatkunst, maar hij wijst ook op de historische gevelreclames die her en der bewaard zijn gebleven. Het zijn niet de enige opvallende contrasten. Vast onderdeel van zijn tour is de Blokhuispoort, een voormalige gevangenis waar kunstenaars en kleine ondernemers onderdak hebben gevonden. De celdeuren staan open, erachter is een glasblazer aan het werk, heeft een gitaarbouwer zijn atelier of runt een kapper zijn 'knipcel'. Het café in het complex heet De Bak en de organisatie van de Culturele Hoofdstad 2018 heeft er een informatiecentrum.

En dan is er ook nog die NS-wandeling. Kris-kras door het centrum, langs nog veel meer plekken dan Leutscher ons in anderhalf uur kan laten zien en vervolgens met een verrassende slag langs een oud veenstroompje. De meanders van de Potmarge fluisteren van verdwenen landgoederen en tuinderijen, ze leiden ons langs parkjes en rafelrandjes en terug door Huizum. Op het informatiebord bij de kerk hangt een afbeelding van een kaart uit 1562 waarop te zien is hoe het dorp ooit ver buiten Leeuwarden lag. Nu is het een stadswijk met een dorps karakter.

Ferhaal fan Fryslân, de permanente tentoonstelling in het Fries Museum, is een mooie aanvulling op de wandelingen. In de meest uiteenlopende fragmenten komt de hele geschiedenis van provincie en hoofdstad voorbij. Van een geschilderd uitzicht op de ommuurde stad uit 1812 tot foto's van krotten en sloppenwijken aan het begin van de 20ste eeuw. Van het slot van de adellijke familie Cammingha tot het shirt van voetbalclub Cambuur - en het verband tussen die twee. Bijna achteloos is tussen de vele voorwerpen en objecten ook een echte Rembrandt gehangen, een portret dat hij schilderde van zijn Friese bruid Saskia van Uylenburgh.

Leeuwarden bruist, Leeuwarden borrelt, een optimistische energie neemt bezit van de stad. Het enthousiasme spat eraf, ook bij Fabian Otten. Met zijn vriendin Tjitske begon hij onlangs lunchroom Broodje Bewust. Selfservice, zelf bedacht. Waar je in de Randstad struikelt over de hippe ecologische eettentjes, ontbrak in Leeuwarden een plek waar je lekker kunt lunchen met eerlijke producten uit de streek. En dat terwijl juist deze regio royaal in verantwoord lekkers voorziet. "Mensen van over de dijk denken soms dat Friesland een achterlijke provincie is." De grijns van Otten spreekt boekdelen terwijl hij ons een stukje walnotenkaas laat proeven. "Van kaasmakerij de Marlanner uit Jouswier. Lekkerder vind je het bijna niet."

Aan het begin van de gezellige Nieuwe Oosterstraat runt Hielkje van der Molen haar Friese streekwinkel Priuw. Het is steevast de laatste halte van de Free Tour. Ook bij haar staan de lekkerste producten van Friese bodem in de schappen. Op 13 februari zal ze present zijn bij de opening van het culinaire jaar, het Smaakparadijs in het Fries Natuurmuseum. Terwijl ze vertelt komen twee dames de winkel binnen die een stempel halen voor de Friese Food Tour, een culinaire ontdekkingstocht door Leeuwarden. De stad, de enige in Nederland met een straat die Luilekkerland heet, lijkt klaar voor een smakelijk 2015. En dat niet alleen. Met 2018 in het verschiet is duidelijk dat Leeuwarden nog heel wat kan worden.

Wandelen

Elke zaterdag om twaalf uur vertrekt de Free Tour van A Guide to Leeuwarden bij de Oldehove. Na afloop bepaal je zelf hoeveel je de gids geeft: www.aguidetoleeuwarden.nl

De Friese Food Tour is te verkrijgen bij de kiosk van We are Grutsk op de Prins Hendrikbrug: www.wearegrutsk.nl

De NS-wandeling door Leeuwarden begint vanzelfsprekend bij het station. Routebeschrijving en routekaart kun je downloaden via www.wandelnet.nl.

Fries Museum: www.friesmuseum.nl

Hoofdstad

Op 13 februari is de lancering van Hoofdstad van de Smaak, een titel die Leeuwarden het hele jaar 2015 mag voeren. Alles over programma, proeverijen en evenementen, in Leeuwarden en elders in Friesland, vind je op: www.lwdsmaakstad2015.nl

Lunchroom Broodje Bewust: www.broodje-bewust.nl

Friese Streekwinkel Priuw: www.priuw.nl

In 2018 is Leeuwarden, samen met Valletta op Malta, de Culturele Hoofdstad van Europa. Het programma zal zich niet beperken tot de stad, heel Friesland viert het feest mee. De voorbereidingen zijn al in volle gang, kijk voor het laatste nieuws op www.2018.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden